مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤١٣ - بررسی و محاسب&#١٧٢٨ عمر بناء و اعیان از نصوص وارده در ارث زوجه

و در مسالک در معنای «بغیر عوض» فرماید:

أی: مجّانًا [إلی أن یفنی، فتقدّر الدّار کأنّها مبنیّةٌ فی ملک الغیر علی وجه لایستحقّ علیها أُجرة إلی أن تفنی، و تُعطی قیمةَ ما عدا الأرض من ذلک، و قیمةَ الشّجر کذلک] حتّی لو فُرض عدمُ القیمة للأرض فی بعض الأنواع من الشَّجر ـکالزَّیتونـ لم یَنقُصْ من قیمته شَیءٌ بسببها.[١]

این عبارت و امثالها می‌رساند که اگر مثلاً اعیان باقیمانده، باغستانی باشد که در آن درخت‌های زیتون را کاشته‌اند ـچون درخت زیتون دوام طولانی داردـ و از طرفی هم از زمین آن برای زراعت و غیرها نمی‌توان استفاده نمود؛ زمین بهکلّی فاقد ارزش می‌شود. و از قیمت آن درخت‌های زیتون ـکه به طبع اولیّۀ خود مادام الحیاة در این زمین باقی استـ باید سهمیّۀ زوجه داده شود؛ و از او در مقابل آن که درخت‌های او در این زمین است نباید چیزی را گرفت.

و بعضی از درختان، دوام آنها کم است، همچون درخت هُلو که گویند: هفت سال عمر می‌کند؛ و در این صورت باید سهمیّۀ زوجه از قیمت آنها در مدّتی که در زمین باقی هستند داده شود.

و یا تقسیم درخت‌ها و بناء‌ را بر اساس منافع آن کنند؛ هم‌چنان‌که در بعضی از بلاد قیمت ساختمان را ده برابر منافع سالانه آن می‌نمایند. و بنابراین حقّ زوجه، قیمت منافع سی سالۀ بناء می‌باشد در صورتی که بناء به طبع خود این مقدار دوام داشته باشد؛ و یا منافع ده ساله در صورتی که ده سال دوام کند.

[بررسی و محاسبۀ عمر بناء و اعیان از نصوص وارده در ارث زوجه]

باری فقهاء ـ رضوان الله علیهم ـ استفادۀ عمر بناء و درخت را از نصوصی نموده‌اند که در آنها وارد شده است که: زوجه از بناء و قیمت بناء ارث می‌برد، نه از

[١]. مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، ج ١٣، ص ١٩٢.