مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٦٩ - فتاوای علمای عامّه در لعب به شطرنج

[فتاوای علمای عامّه در لعب به شطرنج]

باید دانست که دمیری شافعی مذهب بوده است، و در کتاب حیاةالحیوان مطالبی که بر ردّ أبوحنیفه آورده است بسیار است؛ فلهذا در باب لَعْب با شطرنج نیز طبق رأی شافعی که جواز است نیز مشی کرده است، غایة الأمر مع الکراهة. او در مادّۀ عَقْرب بالمناسبة گوید:

«إشارة‌ٌ: لعب الشّطرنج مکروهٌ کراهةَ تَنْزِیهٍ، و قیل: حرامٌ، و قیل: مباحٌ؛ و الأوّل أصح.

و قال مالک و أبوحنیفة و أحمد: ”إنَّه حرامٌ.“ و وافقهم من أصحابنا الحلیمی و الرّویانی. و روی البیهقی أنَّ محمّد بن سیرین و هشام بن عروة بن الزّبیر و بَهْز بن حکیم و الشَّعْبی و سعید بن جُبَیر کانوا یلعبون بالشطرنج.

و قال الشّافعی: ”کان سعید بن جبیر یلعب بالشّطرنج استدبارًا‌ من وراء ظهره.“

و روی الصعلوکی تجویزه عن عمر بن الخطاب و أبی‌الیسر و أبی‌هریرة و الحسن البصری و قاسم بن مُحمّد و أبی‌قُلّابَة و أبی‌مجلز و عطاء و الزُّهرِیّ و ربیعة بن عبدالرحمن و أبی‌الزّناد؛ و المروی عن أبی‌هریرة من اللّعب به مشهورٌ فی کتب الفقه.

و قد روی الصّولی فی جزءٍ قد جمعه فی الشَّطرنج، أنَّ أباهریرة و علیّ بن الحسین زین‌العابدین علیهالسّلام و سعید بن المسیّب و محمّد بن المنکدر و الأعمش و ناجیة و عِکْرمة و أبی‌اسحاق السّبیعی و إبراهیم بن سعد و إبراهیم بن طلحة بن عبدالله بن معمر، کانوا یلعبون بالشّطرنج. و قد ذکرت الأسانید عن هؤلاء، و تکلّمت علی أدّلة المخالفین بکلامٍ یَشفی النفس و یَذهب اللَبسَ، فی جزءٍ أفردتهُ فی الشّطرنج و النرد نحو عشرین کُرّاسة. فاعلم ذلک؛ و الله تعالی أعلم!

قال أصحابنا: و لأنَّ الشَّطرنج فیها تدبیر الحروب، فأشبهت اللَّعبُ بالحَرب، و