مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢١٨ - علّت تحریم ربا در شریعت مقدّس اسلام

برای سدّ این حیله و بستن این طریق، در جمیع معاملات که بر اجناس مِثلی واقع می‌شد زیاده را حرام فرمود به هر صورت و به هر عنوان، خواه زیاده از همان جنس باشد یا غیر آن یا از منافع باشد یا مثلاً مدّت باشد؛ چون للمدّة قسطٌ من الثّمن.

بنابراین در معاملات اجناس مِثلی با این تشریع متین، عنوانِ (لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ)[١] تحقّق یافت. ولی چون عنوان قرض و اخذ زیادی و معاملاتی که به‌جای قرض به عنوان بیع به مثل و زیادی، حیلةً انجام می‌دادند، در مثلیّات بود نه در قیمیّات، و در قرض قیمی این حیله عملی نبود و یا لااقل واضح و روشن نبود؛ لذا در خصوص مثلیّات یعنی اجناسی که در خارج مشابه دارند ـمانند گندم و جو و طلا و نقرهـ این تشریع را مقرّر فرمود و عنوان مکیل و موزون بودن ـکه در روایات آمده و در خصوص آنها ربای معاملی حرام شمرده شده استـ عُنوان و طریقی است برای مثلی بودن؛ و مراد آن است که در مثلیّات که در خارج مشابه دارند، زیادی گرفته نشود و عنوان (لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ) صدق کند.

و مراد از مثلی نه تنها اجناسی است که نسبت هر جزء آنها به تمام آنها مساوی و مشابه باشد ـچون گندم و جو و نفت و شیر و روغن کما آنکه در بسیاری از کتب فقهیّه آمده استـ بلکه مراد آن است که آن شیء در خارج مشابه و مثلی داشته باشد. بنابراین تمام اشیاء و اجناس ماشینی مانند مکائن و سیّارات و ظروف و لوازم روشنایی و غیر ذلک همه مثلی هستند و در تمام آنها ربای معاملی جاری است، گرچه مکیل و موزون نیستند؛ لیکن گفته شد که مکیل و موزون بودن در حقیقت، موضوع برای حرمت معاملۀ هم‌جنس به هم‌جنس نیست، بلکه عنوان برای مثلی بودن است که آن در حقیقت، موضوع بوده و (لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ) با آن معیار سنجیده می‌شود. و بر این اساس تمام اشیائی که در خارج معدود هستند

[١]. سوره البقرة (٢) آیه ٢٧٩.