مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢١٠ - برخی از ادلّ&#١٧٢٨ مثبتین جواز حقّالتألیف

عُرف به معنای عادت و روش مردم نیست؛ بلکه به معنای روش پسندیده و مطلوب است. و منکَر به معنای روش قبیح است. و بنابراین هرچه را که در عُرف عامّ مردم، عرف و معروف شناخته شود، آیاتِ (وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ)،[١] (وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ)[٢] آنان را فرا می‌گیرد؛ زیرا که برای شمول حکم بر موضوعِ خود، غیر از تحقّق نفس موضوع، چیز دیگری لازم نیست.

و چون می‌دانیم که در محاورات و اجتماعات، مردم حقّ‌التألیف را معروف و تضییع آن را منکر می‌شمارند، بنابراین شمول آیات آمره به عرف و معروف و‌ آیات ناهیه از منکر شامل آن می‌گردد.

اینک ما در اینجا از بعضی از کتب معتبرۀ لغت، معنای عُرف و مَعروف و نُکر و مُنکَر را ذکر می‌کنیم تا حقیقت این بحث روشن شود.

· در أقرب الموارد گوید:

العُرف بالضّم: المعروف، و الجود، و اسمُ ما تبذُلُه و تُعطیه و موج البحر؛ و ضدّ النُّکر، و هو کلّ ما تعرفه النّفس من الخیر و تطمئنّ إلیه. تقول: أوْلاه عُرفًا: أی مَعروفًا.

عُرف اللّسان: ما یفهم بحسب وضعه اللُّغوی؛ و عُرف الشّرع: ما فَهِمَ منه حمَلةُ الشَّرع، و جعلوه بمعنی الأحکام.

العُرف هو ما استقرّ فی النّفوس من جهة شهادات العقول، و تلقّته الطِّباعُ السّلیمةُ بالقبول؛ و العادة ما استمرّ الناس علیه عند حُکم العقول، و عادوا له مرَّةً بعد أُخری. و منه قول الفقهاء: «العادة مُحَکَّمةٌ، و العُرفُ قاضٍ.»

و در کلمۀ معروف گوید:

المعروف: اسمُ مفعولٍ، و المشهورُ، و ضِدُّ المنکر، و هو کلّ ما یَحسُنُ فی

[١]. سوره الأعراف (٧) آیه ١٩٩.

[٢]. سوره آل‌ ‌عمران (٣) آیه ١٠٤.