دیگری باشد؛ زیرا درخت بدون آب حیات ندارد، و آب دادن درخت‌ها متوقّف بر جریان آب از نهر است. فلهذا می‌گویند: صاحب درخت حقّابه (حقِّ آب) دارد؛ و صاحب زمینِ نهر نمی‌تواند مجرای آب را برگرداند، و یا از مالک درخت‌ها برای زمینِ خود اُجرتی بگیرد.

و از همین قبیل است آب قنات و چشمه و چاه و نهر که از مُتوفّی به ورثۀ او می‌رسد؛ زوجه از عین این آب‌ها ارث می‌برد. و معنای ارث آب قنات آن است که: تا وقتی که از قنات آب جاری است، زوجه مالک سهمیّۀ خود بوده و مالک حقّ خود است، و نباید به صاحب زمین که سایر ورثه هستند اُجرتی یا بدلی بپردازد. و تا وقتی که آب چشمه می‌جوشد و از چاه، آب ترشّح می‌کند و از نهر، آب جریان دارد، زوجه مالک حقّ خود است گرچه سال‌ها و بلکه قرن‌های متوالیه، آن جریان دوام داشته باشد.

و اینها همه شاهدند بر آنکه مراد از بِناء و نَخل و شَجَر که باید قیمت آن را به زوجه دهند، باید قیمت آن را مال العمرِ بناء و نخل و درخت که به حال خود و به وضعیّت و هیئت و کیفیّت اولیّه خود باقی هستند، به او بپردازند.

و از اینجا به‌دست می‌آوریم بنایی را که باید قیمت آن را از سهم الإرث زوجه به او بدهند؛ اگر راه ورودش در حیاط ساختمان باشد، باید بناء را با حقِّ عبورِ از حیاط تقویم کنند؛ و اگر مستراح و یا مطبخ و یا حمّام این بناء در کنار حیاط قرار گرفته باشد، باید قیمت بناء را با حقّ عبور به آنها و استفادۀ از آنها لحاظ نمود.

و بر همین اساس است که صاحب جواهر نقل قول تقویم زمین را جداگانه، و تقویم بناء و زمین را با همدیگر، و دادن حِصّۀ زوجه را از مابهالتفاوت، به عنوان «قیل» که دلالت بر تضعیف و تمریضِ قول دارد، بیان می‌کند و در آخر گوید: أولی آن است که به همان‌طور که ما در طریق تقویم آورده‌ایم عمل شود، آنجا که گوید:

و رُبَما قیل فی طریق التَّقویم أن تُقَوّم الأرضُ مُجَرَّدةً عن البِناءِ و الغَرْس، و تُقَوّم مَبنِیَّةً مغروسةً، فتُعطَی حِصَّتُها من تفاوت القیمتین. و مرجعه إلی ما ذکرناه. و لعلّه أحسن منه؛ إذ یمکن زیادةُ قیمة الأرض بملاحظة ما فیها من الغَرْس و