مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤١٧ - بررسی روایات باب ارث زوجه (ت)

الشَّجَر و النَّخل، و استحقاقها لهذه الزّیادة منافٍ لما دلّ علی حرمانها من الأرض عینًا و قیمةً. فالأولی الاقتصار فی کیفیّة التّقویم علی ما ذکرناه.[١]

و از اینجا به‌دست می‌آوریم که: اگر سهمیّۀ زوجۀ غیر ذات الولد را از ساختمان مطلق (بدون قید عمر آن) حساب نموده و زمین را جدا کنیم، ظلم فاحشی به او نموده‌ایم.

[بررسی روایات باب ارث زوجه (ت)]

و امّا دربارۀ زوجۀ دائمیّۀ ذات الولد، نه تنها حکم به سهمیّۀ او از قیمت ساختمان و نخل و شجر مسلّم است؛ بلکه احتمال ارث بردن او از عین بناء و درخت و زمین قوی است. و به نظر حقیر حتماً باید در این مورد با سایر ورّاث مصالحه به عمل آید.[٢]

[١]. همان.

[٢]. همان‌طور که مرحوم والد ـ قدّس سرّه ـ فرموده‌اند، کیفیّت تقویم بناء و اشجار در ارث زوجه محلّ اختلاف است، که البتّه این تفاوت در فتوا و تقویم نه بر اساس اختلاف روایات؛ که به‌واسطۀ کیفیّت تقویم در بناء اهل عُرف و اجتماع است. بدین لحاظ مناسب است ابتدائاً روایات وارده در این موضوع را متذکّر شویم و آنگاه برداشت فقها را از آنها، و میزان قرب و بعد آراء نسبت به آنها را بیان نماییم.

· یکی صحیحه محمّد بن مسلم و زراره است از امام باقر علیه السّلام که حضرت می‌فرمایند:

«زنان از املاک و زمین ارث نمی‌برند مگر اینکه خانه‌ای در آن املاک بنا کرده است، که در این صورت فقط از بناء ارث خواهند برد.»

· و نظیر این روایت را یزید صائغ از امام صادق علیه السّلام نقل کرده است با اضافۀ این کلمه که فرمودند: «ارزش و قیمت بناء.»

· و نیز مانند اینها روایت بُکیر است از امام باقر علیه السّلام که: «زنان از زمین و نیز از زمینی که خانه بر آن بناء شده است، ارث نمی‌برند؛ ولی از خانه‌ای که در آن ساخته شده است و اجزای آن ارث می‌برند.»

· روایت دیگر از حسن بن محبوب از امام صادق علیه السّلام است که فرمودند: «زنان از عقار، ارث نخواهند برد، ولی از ارزش بناء و درخت و نخل ارث می‌برند.» و منظور حضرت از زنان، همسر می‌باشد نه سایر زنان از اقرباء. *