زنان پير كه براى روزه گرفتن به سختى قدرت دارند، بين روزه گرفتن و افطار نمودن اختيار دارند. اگر افطار كردند بجاى روزه، آن روز به يك نفر فقير طعام بدهند. هر كس قوه و استطاعت اطعام بيش از يك فقير را داشته باشد، به دو يا سه نفر فقير طعام بدهد. آن طعام اضافه دادن برايش بهتر است. اى پير مردان و زنان كه براى شما بجاى روزه گرفتن عوض دادن (طعام) اختيار داده شده، با اين حال براى شما روزه گرفتن بهتر از عوض دادن است. اگر به فوائد روزه دانا باشيد و لو اطعام بيشترى باشد.
١٨٥- آن چند روزى كه به شما روزه واجب شده، ماه رمضان است.
رمضان ماه بسيار مباركى است كه قرآن در آن نازل شده، قرآنى كه در رمضان نازل شده براى مردم راهنما به طرف حق است و بين حق و باطل فرق گذاشته است و در قرآن دلائل لازم ذكر شده است. پس هر كس از شما در حضر است، بايد ماه رمضان را روزه بگيرد. هر كس ناخوش شود يا اين كه در سفر باشد، ايام ناخوشى و مسافرت را روزه نگيرد، بجاى آن چند روز ديگر از ماههاى ديگر روزه بگيرد (اين حكم براى تأكيد مكرر شده) در هر عمل خداوند تعالى براى شما سهل و آسانى اراده فرموده و مشكلى و سختى اراده نفرموده است. از اين جهت خداوند تعالى امر كرده است، در حال مرض و مسافرت روزه نگيريد، شما هم بايد قضاى روزه ايامى را كه در رمضان فوت شده، در ماههاى ديگر بجا آوريد و خداوند را به بزرگى ياد كنيد، از اين جهت كه شما را به طرف روزه گرفتن هدايت كرده است و از اين كه خداوند تعالى احكام را براى شما سهل و آسان نموده بايد، به خداوند شكر گزار باشيد.
١٨٦- يا محمد زمانى كه بندگان من درباره من از تو سؤال كردند، آيا خداوند تعالى به ما نزديك است يا دور؟ بگو به آنها يا محمد من به آنها نزديكم. كسى كه بخواند مرا دعاى او را اجابت مى‌كنم. وقتى كه من آنها را به طرف ايمان و اطاعت دعوت كردم بايد دعوت مرا قبول كنند. روزه را بگيرند. احكام آن را محافظت كنند، هم چنان كه من دعاى آنها را اجابت مى‌كنم و بايد به من ايمان بياورند و به سبب ايمان به من رشد پيدا كرده به مصالح امور دنيا و دين عالم شوند.
[توضيح: در زمان رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله براى روزه داران بعد از مغرب افطار كردن و جماع با عيال حلال بود (چنانچه در اين زمان هم حلال است) ولى وقتى كه شخص افطار را به تأخير انداخت تا نماز عشاء را بخواند و يا اين كه افطار نكرده خوابيد بعد از آن افطار كردن و جماع نمودن براى روزه‌دار حرام بود و بايد فردا را به همان حال روزه بگيرد شبى عمر بن الخطاب قبل از افطار و بعد از نماز عشاء با عيال خود جماع نمود و بعد غسل كرد همين كه از غسل فارغ شد شروع به گريه نموده و نفس خود را مذمت كرد و به پا خاست حضور رسول خدا آمده عرض كرد يا رسول اللَّه از خطايى كه از من صادر شده از تو و از خداوند تعالى عذر مى‌خواهم بعد عمل خود را به رسول خدا خبر داد رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمود يا عمر هيچ شايسته نبود از تو همچو عملى سر بزند بعد از او چند نفر نيز به پا خاسته و مثل عمر به كرده خود اقرار كردند آن موقع آيه شريفه زير نازل شد.] ١٨٧- شبهاى رمضان جماع با عيال خودتان براى شما حلال گشت.
هر وقت خواهش نفس شد، بجاى آوريد. زنان براى شما بجاى لباسند، شما هم بجاى لباس زنان خود هستيد خداوند تعالى عالم است به اينكه شما به نفس خودتان خيانت مى‌كرديد، اگر مجامعت بر شما حلال نمى‌شد. از اين جهت جماع شب را به شما حلال نمود تا به نفس خود خيانت نكنيد. توبه شما را خداوند تعالى قبول كرده، گناهانتان را بخشوده از شما در گذشت. حال مى‌توانيد شبهاى رمضان با زنان خود مباشرت كرده و جماع كنيد و در حال جماع محلى را كه خداوند تعالى براى شما حكم كرده و حلال فرموده طلب كنيد و از آن محل جماع كنيد (از قبل نه از دبر) (اين آيه دليل اين است كه شخص با زن خود نمى‌تواند از دبر مقاربت كند و مقاربت از دبر حرام است) شبهاى رمضان را بخوريد و بياشاميد. تا اين كه براى شما رشته سفيد (صبح) از رشته سياه (شب) واضح و آشكار شود (تفكيك رشته سفيد از رشته سياه عبارت از باز شدن صبح است.
خداوند تعالى صبح را به رشته سفيد و شب را به رشته سياه تشبيه مى‌فرمايد) عدى بن حاتم مى‌گويد، همين كه آيه شريفه نازل شد، دو عدد عقال برداشتم و موقع خواب زير سر گذاشتم. هر وقت از خواب برخاستم به آن دو عقال سفيد و سياه نگاه مى‌كردم، معلوم نمى‌شد كه كدام سفيد و كدام سياه است. وقت صبح حضور رسول اكرم شرفياب و حال خود را گفتم. رسول خدا تبسم نموده فرمود.
منظور از رشته سفيد و سياه (سفيدى صبح و تاريكى شب است) بعد از آشكار شدن صبح، روزه را تا شب ادامه دهيد. در موقع اعتكاف در مساجد (يعنى موقع نشستن به عبادت) با زنان خود جماع نكنيد (اگر اعتكاف در ماه رمضان شد، پرهيز از زنان موقع شب هم مثل روز لازم است. اگر در غير رمضان باشد، شب و روز كنار شدن از زنان لازم است. زيرا در حال اعتكاف مقاربت با زنان حرام است) اين احكام كه ذكر شد، مقررات الهى است و نمى‌شود از آن تجاوز كرده به حدود مقرره الهى و منهيات نزديك نشويد و خلاف آن را