شرطى كه به دست خود نشكنيم سادسا اعراب را از آمدن به چراگاههاى ما و بريدن درختان ما ممانعت كنى سابعا اگر اعراب بپرسند با ثقيف چرا چنين رفتار كردى بگويى خداوند تعالى مرا بدين امر فرموده است كاغذ آوردند كاتب شروع كرد و بعد از بسم اللَّه چنين نوشت اين حكمى است كه از طرف (محمد) رسول اللَّه به جماعت ثقيف داده مى‌شود زكاة ندهند جمع نشده و به جنگ نروند (اينجا كاتب توقف كرد) گفتند بنويس در نماز ركوع و سجده نكنند (كاتب توقف كرده به رسول خدا نظر نمود رسول خدا ساكت ايستاده متحير ماند آيا راضى شود يا نشود به اطاعت جماعت ثقيف خيلى طالب بود در اين حال (عمر بن خطاب) شمشير از نيام كشيده گفت، اى جماعت ثقيف قلب پيغمبر ما را آتش زديد خداوند تعالى قلب شما را آتش بزند گفتند اى عمر ما را با تو سخنى نيست ما با محمد سخن مى‌گوئيم آن وقت آيه شريفه نازل شد:] ٧٣- (يا محمد) در حقيقت نزديك بود كه جماعت ثقيف تو را فريفته از امر و نهى و احكامى كه ما به تو وحى مى‌كنيم منحرف شده غير از آنها سخنان ديگر و احكام جداگانه به دروغ (خواسته‌هاى فوق الذكر جماعت ثقيف) به ما افتراء بندى، آن وقت البته جماعت ثقيف تو را براى خود دوست قرار داده از دوستى من خارج مى‌شدى.
٧٤- (يا محمد) اگر ما تو را حفظ نكرده و در راه حق ثابت قدم نمى‌كرديم حقيقتا نزديك بود كه به آن مشركان (جماعت ثقيف) كمى ميل كنى.
٧٥- (يا محمد) اگر به طرف آنها ميل مى‌كردى آن وقت عذاب تو را در حيات دنيا و بعد از مرگ (عذاب آخرت را) مضاعف و بيشتر مى‌چشانيديم و آن گاه از قهر و خشم ما براى خود هيچ كمك و ياورى نمى‌يافتى تا عذاب ما را از تو دفع كند.
٧٦- (يا محمد) نزديك بود اهل مكه تو را به مكر و حيله از زمين سبك گردانند تا تو را از آنجا به مكر يا به قهر بيرون كنند. اگر تو را از مكه اخراج كنند بعد از آن در مكه جز مدت كمى نمى‌توانند سلامت و خاطر جمع بمانند، (وعده خداوند تعالى مصداق يافته پس از اخراج رسول اكرم از مكه و هجرت به مدينه بعد از اندكى غزوه بدر كبرى اتفاق افتاد، مشركين در آن جنگ برخى مقتول و بعضى اسير و يا ذليل شدند).
٧٧- (يا محمد) آئين پيغمبرانى را كه قبل از تو فرستاديم چنين قرار داديم مادامى كه آن پيغمبر بين آن جماعت است به آنها عذاب نفرستاده هلاك نكنيم، همين كه پيغمبر از بين آنها خارج شد عذاب فرستاده همه را هلاك ساختيم، همچنين تو هم (يا محمد) تا زمانى كه بين قوم هستى به آنها هيچ عذاب و بلا نمى‌فرستيم و هلاكشان نمى‌كنيم همين كه تو را خارج كردند بعد از آن عذاب فرستاده آنها را هلاك و ذليل مى‌كنم (چنين هم شد) مراتب مذكوره طريقه ماست (يا محمد) طريقه ما تغيير پذير نيست (بلى طريقه و سنت الهى يك قسم جارى مى‌شود اگر تغيير و تبديل شود آن وقت لازم مى‌آيد كه خداوند تعالى محل حوادث شود چنان كه اجسام محل حوادث واقع مى‌شوند (تعالى اللَّه عن ذلك علوا كبيرا).
٧٨- (اين آيه شريفه اجمالا جامع نمازهاى چهارگانه ظهر و عصر و مغرب و اعشاء مى‌باشد (يا محمد) (چهار) نماز را از زوال شمس (ظهر) تا تاريكى شب به پا دار، در چهار موقع ظهر و عصر و مغرب و عشا بايد نماز خوانده شود (چگونگى نماز نيز به فعل رسول اكرم معلوم شده است (فرمود ببينيد من چگونه نماز مى‌خوانم شما هم همان طور بخوانيد) همچنين نماز صبح نمازى است كه حقا خلق بايد اجماع كرده و به اين نماز حاضر شوند (از اين آيه شريفه وجود نماز صبح به تفضيل و نمازهاى ديگر به اجمال ظاهر مى‌شود اهل ايمان بايد به حكم آيه شريفه اطاعت كنند و نماز را در وقت خود ادا كرده فوت نكنند).
٧٩- (يا محمد) پاسى از شب خواب را ترك كرده بيدار باش و نماز شب را بخوان، اين نماز علاوه از پنج وقت مخصوصا به تو واجب است به امت تو واجب نيست (نماز شب به امت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله مستحبّ بوده و بر خود نبى اكرم واجب شده است چند چيز از عبادت و غير عبادت خاص رسول اكرم بوده كه از جمله نماز شب است (يا محمد) نماز شب را بخوان و اميدوار باش بر اين كه روز قيامت پروردگار تو، تو را از قبر در مقام و مرتبه‌اى مبعوث مى‌كند كه اهل محشر با توجه به آن مقام و مرتبه كرامت اعطايى خداوند تعالى را ديده به تو حمد و ثنا مى‌كنند (اهل تفسير معنى آيه را چنانچه ذكر شد حمل بر آخرت كرده‌اند و بعضى نيز به مقام شفاعت تعبير نموده‌اند اما به نظر حقير مؤلف معنى آيه جز اين مى‌باشد آن معنى اين است (يا محمد) اهل مكه تو را اذيت كرده و مى‌رنجانند اميدوار باش كه تو را خداوند تعالى از اينجا نجات داده به مقام و منزلت بزرگى برساند آن وقت دشمنانت جلال و عزت تو را ديده ناچار وصف خواهند نمود چنان كه همين طور هم شد در موقع فتح مكه عباس عم پيغمبر ابو سفيان را در محل تنگى نگه داشته قشون اسلام به شوكت و جلال تمام رژه رفتند ابو سفيان همين كه شوكت و جلال رسول خدا را ديد فرار خفت انگيز خود را از ميان آنها به نظر آورده گفت امر فرزند (ابو كبشه) خيلى بيشتر ترقى كرده است (ابو كبشه مردى بود در مكه كه دين قريش را ترك كرده به ستارگان (شعرى) ستايش مى‌نموده ابو سفيان به رسول خدا هم به سبب ترك دين قريش فرزند ابو كبشه مى‌گفت) در اين معنى براى صدق رسول اكرم معجزه بزرگى هست زيرا اين خبر در مكه داده شده چند سال بعد هجرت رسول اكرم اتفاق افتاد و در مدينه امر رسول اكرم ترقى كرده و صدق خبر چنان كه ذكر شد به ثبوت رسيد صاحبنظران و منصفين دقت فرمايند كه معانى آيات بعدى موافق با اين معنى هست يا نه؟
٨٠- بگو (يا محمد) پروردگارا موقع هجرتم از مكه مرا به محل هجرتم (مدينه) به قدم صدق داخل كن و هر عملم به راستى باشد و