مشقت و كراهتى مى‌رسيد» هر آينه خداوند تعالى شما را از جنگ كردن باز نمى‌داشت بلكه شما را به تمام اهالى مسلط ساخته همه را به قتل مى‌رسانديد، خداوند تعالى شما را از مقتول ساختن اهل مكه به سبب فوق نگهداشت تا هر كه را بخواهد توفيق دهد و داخل دين اسلام سازد، اگر مؤمنين اهل مكه از كفار متمايز بوده و نزد شما شناخته بودند هر آينه شما را به كفار آنها مسلط ساخته و به دست شما به عذاب دردناكى آنها را معذب مى‌كرديم.
[توضيح: قصه حديبيه به شرحى است كه اختصارا ذكر مى‌شود، در سال هفتم هجرت رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله با اصحابش از مدينه به قصد زيارت (بيت اللَّه) خارج شده هفتاد شتر براى قربانى برداشته همين كه به (ذو الحليف) مسجد شجره رسيدند رسول خدا كوهان شترها را زخمى نمود از خون آنها به صورت شتران ماليده و به گردنشان علامتى براى قربانى انداخت (به اين عمل اشعار و تقليد گفته مى‌شود) مقصود اين بود كه بدين ترتيب قربانيها را از شر اعراب محافظت كنند زيرا قربانى كعبه در هر حال در امان بود.
بعد از آن رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله براى عمره احرام بسته به راه افتاد قبل از خود از جماعت خزاعه كسى را ديده و فرستاد تا از قريش خبر بياورد رسول خدا چند مرحله طى نمود تا به سرزمين غدير الاشطاط رسيد آنجا از جماعت خزاعه شخصى به نام (عتبه) خدمت رسول اكرم رسيده عرض كرد جماعت قريش، جماعت احابيش مقيم اطراف مكه را جمع كرده‌اند تا تو را از دخول به مكه مانع شوند و با تو جنگ خواهند كرد رسول خدا با اصحاب مشورت فرموده گفت ايها الناس در اين باره رأى دهيد (به ابو بكر) گفت ما به طرف بيت اللَّه مى‌رويم هر كس مانع ما شود آن وقت جنگ بكنيم و يا ابتدا به طرف جماعت احابيش كه كمك قريش هستند برويم اهل و عيالش را اسير كنيم.؟ ابو بكر عرض كرد يا رسول اللَّه تو به زيارت بيت اللَّه آمده‌اى و با كسى قصد جنگ ندارى تو متوجه كعبه باش، هر كس از ما ممانعت كند آن وقت با او جنگ مى‌كنيم رسول خدا فرمودند به نام خدا راه بيفتيد.
بعد از آن فرمود (خالد بن وليد) در سرزمين غميم با يك دسته از سواران قريش منتظر ما هستند خودتان را به سمت راست بدهيد بعد فرمود قسم به خداوند تعالى كه نفس من در قبضه قدرت اوست هر امرى كه مربوط به تعظيم شعائر خداوند تعالى و محترم داشتن مقررات الهى وصله رحم باشد جماعت قريش مرا به سوى آن دعوت كنند من آن امر را قبول مى‌كنم بعد قطع مسافت كرده تا به حديبيه رسيده آنجا نزول اجلال فرمودند در همان حال از قبيله خزاعه (بديل بن ورقاء) با چند نفر به حضور رسول خدا وارد شد قبيله خزاعه از مشرك و مؤمن تماما هم قسم و كمك رسول خدا بودند عرض كرد يا رسول اللَّه قريش براى جنگ و ممانعت تو از ورود به بيت اللَّه جمع شده‌اند رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمودند ما به جنگ كسى نيامده‌ايم بلكه از براى (عمره) احرام بسته به زيارت بيت اللَّه آمده‌ايم جنگ كردن جماعت قريش را به ضرر و ذلت انداخته است اگر بخواهند با آنها عهد بسته وقت قرار مى‌دهيم تا بين ما جنگ نشود من و سايرين را به خودمان باز گذارند و اگر بخواهند مانند مؤمنين آنها هم قبول ايمان كنند اگر به هيچ يك از اينها عمل نكنند و بخواهند اقدام به جنگ نمايند قسم به خداوند تعالى كه جان من به يد قدرت اوست درباره امر خودم با آنها جنگ و جهاد مى‌كنم تا زمانى كه تنها بمانم و مرا به قتل برسانند اما البته خداوند تعالى امر و اراده خود را پيش برده مرا بر آنها غالب خواهد نمود (بديل) عرض كرد يا رسول اللَّه من بروم فرمايشات شما را به آنها برسانم بديل نزد جماعت قريش رفته گفت من از طرف اين مرد (رسول خدا) به طرف شما آمده‌ام بعضى سخنان از او شنيده‌ام اگر بخواهيد آن سخنان را به شما مى‌رسانم، سفيهان قريش گفتند براى خبرهاى او ما احتياج نداريم ليكن عقلاء قوم گفتند شنيده‌هاى خود را بيان كن بديل سخنانى را كه از رسول خدا شنيده بود يكا يك بيان نمود (عروة بن مسعود ثقفى) به پا خاست و گفت اى جماعت قريش آيا شما مگر به من به منزله پدر نيستيد؟ گفتند بلى گفت آيا در امرى مرا متهم مى‌دانيد؟ گفتند نه گفت آيا نمى‌دانيد كه من از جماعت طايف (ثقف) كنار شده اهل و عيال و زير دستان خود را برداشته به طرف شما آمده‌ام گفتند چنين است ... (اين مرد از اهل طائف بوده از آنها قهر كرده به مكه آمده بود و از اغنياء مشهور طايف بوده است) گفت اين مرد (يعنى رسول خدا) به شما راه رشد و هدايت را نشان مى‌دهد قبول كرده به من اذن دهيد نزد او بروم گفته‌هاى او را بشنوم. گفتند برو، عروه نزد رسول خدا رفته با او صحبت كرد رسول خدا سخنانى را كه به بديل گفته بود به او باز گفت عروه گفت (يا محمد) آيا مى‌خواهى اصل و نسب قوم خود (قريش) را قطع كرده از روى زمين نابود سازى؟ هيچ شنيده‌اى قبل از تو چنين عملى از اعراب صادر شود؟ به اطرافين خود مغرور مباش من به صورت اينها نگاه مى‌كنم آخر الامر تو را گذاشته فرار خواهند كرد (ابو بكر) به او جواب داده گفت «امصص به ظر اللات» چون بتها را مؤنث حساب مى‌كردند ابو بكر به او اين فحش را داد آيا ما او را مى‌گذاريم و فرار مى‌كنيم (عروه گفت) اين شخص كيست؟ گفتند ابو بكر است گفت اگر نيكى تو به گردن من نبود به تو جواب مى‌دادم (سابقا در خريد و فروش ابو بكر به او كمك كرده بود).
(مغيرة بن شعبه) شمشير به دست بالاى سر رسول خدا ايستاده بود ديد كه عروه موقع تكلم با رسول خدا دست خود را دراز كرده لحيه كريمه آن حضرت را گرفته دست مى‌كشيد مغيره با نوك شمشير به دست او زده گفت دست را به طرف خود جمع كن (عروه) سر خود را بلند كرده گفت اين شخص كيست گفتند (مغيرة بن شعبه) است گفت شخص حيله گرى است بعد عروه به دقت اصحاب رسول خدا را در نظر گرفته به دقت تمام به رفتار و گفتار آنها با رسول خدا توجه كرده متفكرانه مراجعت كرده رفت همين كه نزد جماعت قريش رسيد گفت اى جماعت قسم به خداوند تعالى من به حضور پادشاهان خصوصا كسرى، قيصر، نجاشى، رسيده‌ام هيچ پادشاهى را نديده‌ام كه اصحابش به او اين همه تعظيم و تكريم كنند قسم به خداوند تعالى موقع انداختن آب دهانش دستها را باز كرده آن آب را گرفته به صورتشان مى‌مالند براى گرفتن آب وضوى آن حضرت از هم سبقت مى‌گيرند اگر امرى بكند تماما بدنبال آن تعجيلا مى‌روند موقع تكلم صدا را بلند نمى‌كنند بلكه عاجزانه تكلم مى‌نمايند از لحاظ تعظيم و تكريم به دقت نظر به صورت او نگاه نمى‌كنند اى جماعت قريش محمد به شما راه رشد و هدايت را نشان مى‌دهد آن را قبول كنيد.
بعد از او شخصى از جماعت بنى كنانه به جماعت قريش گفت به من اذن بدهيد نزد (محمد) بروم. اذن دادند روانه خدمت حضرت شد همين كه حضرت رسول او را از دور ديد فرمودند اينها جماعتى هستند كه به شتران قربانى تعظيم مى‌كنند شترها را به جلو او ببريد اصحاب شترها را رانده تلبيه گويان (اللهم لبيك الخ) جلو آن شخص در آمدند آن مرد به محض ديدن شتر گفت سبحان اللَّه ممانعت اينها از زيارت كعبه روا نيست از آنجا برگشته به جماعت قريش گفت شتران قربانى را كه اشعار و تقليد شده بود ديدم با اين حال ممانعت آنها را از ورود به كعبه، من صلاح نمى‌بينم بعد از آن جماعت قريش (حليس بن علقمه) رئيس جماعت احابيش ساكن اطراف مكه را نزد رسول خدا فرستادند رسول خدا به محض ديدن حليس فرمود شترهاى قربانى را حضور او بيرون ببريد تا آنها را ببيند حليس ديد كه شترهاى اشعار و تقليد شده را از رسيدن به قربانگاه منى مانع شده‌اند قبل از رسول خدا و صحبت با آن حضرت برگشته نزد جماعت قريش رفته گفت به طورى كه من ديدم ممانعت ورود آنها حلال نيست بگذاريد بيايند بيت اللَّه را طواف نمايند گفتند بنشين تو اهل صحرا هستى به اين چيزها عالم نيستى. (حليس) غضبناك شده گفت اى جماعت قريش ما به اين امور با شما قسم نخورده عهد نبسته‌ايم مگر ممانعت اشخاصى كه بيت اللَّه را تعظيم كرده و به زيارت آن بيايند ممكن است؟
قسم به خداوندى كه جان حليس به يد قدرت اوست بايد بين محمد و كعبه را آزاد بگذاريد و ممانعت نكنيد و الا جماعت احابيش را برداشته از شما كنار مى‌شوم گفتند اى حليس ساكت باش تا امرى را كه همه بدان راضى باشيم آن را اختيار كنيم در اين اثناء مردى از احابيش به نام (مكرز بن حفص) به پا خاسته گفت به من اذن بدهيد كه نزد محمد بروم اذن دادند همين كه رسول خدا او را از دور ديد فرمودند اين مرد (مكرز بن حفص) فاجر است، تا خدمت حضرت رسيده شروع به صحبت نمود در آن اثنا (سهيل بن عمرو) از بزرگان قريش رسيد به ديدن او رسول اكرم فرمودند امر شما سهل شد (سهيل) آمده گفت امر فرماى كاغذ نوشته شود، رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله على بن ابى طالب را خواسته فرمود بنويس. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ. سهيل گفت قسم به خداوند تعالى من نمى‌دانم كه رحمن چه چيز است بلكه بنويس باسمك اللهم. همان طور كه سابقا مى‌نوشتيم مسلمين گفتند آن طور كه نمى‌نويسيم رسول خدا فرمود (يا على) بنويس باسمك اللهم، بعد فرمود بنويس اين حكمى است كه محمد رسول اللَّه بدان حكم مى‌كند. سهيل گفت اگر ما تو را پيغمبر بدانيم تو را از زيارت بيت اللَّه مانع نمى‌شويم و با تو جنگ و جدال نمى‌كنيم و ليكن بنويس (محمد بن عبد اللَّه). رسول خدا فرمودند من پيغمبرم اگر چه شما مرا تكذيب كنيد. يا على بنويس (محمد بن عبد اللَّه) على بن ابى طالب كاغذ را چنين نوشت (محمد بن عبد اللَّه و سهيل بن عمرو) چنين حكم كردند كه مدت دو سال بين آنها جنگ نباشد و مردم از يكديگر در امان باشند رسول خدا فرمود بنويسيد كه الان مانع نشويد بيائيم بيت اللَّه را طواف كنيم (سهيل گفت) اين امر ممكن نيست اعراب مى‌گويند كه به زور آمده داخل مكه شده بيت را طواف نموديد ليكن سال ديگر آمده مكه را طواف نمائيد. عهدنامه را اين طور نوشتند (سهيل) گفت نوشته شود كه اشخاصى را كه از ما قبول اسلام كرده به مدينه آمده‌اند آنها را به ما برگردانى مسلمين گفتند اين امر ممكن نيست كسى را كه قبول اسلام كرده نمى‌توان به مشركين پس داد.
ابو جندل پسر همين سهيل مسلمان شده پدرش در مكه او را به زنجير بسته بود در اثناى همين گفتگو ابو جندل زنجير به گردن از مكه فرار كرده آمده خود را به ميان مسلمانها انداخت (سهيل) خبردار شده گفت (يا محمد) اين اولين حكم است بايد پسر مرا به من برگردانى رسول خدا فرمود هنوز كاغذ را به اتمام نرسانده‌ايم سهيل گفت اگر اين طور باشد من صلح نمى‌كنم رسول خدا فرمود او را به من ببخش گفت نمى‌بخشم گفت خواهش مى‌كنم (سهيل) گفت قبول نمى‌كنم به پا خاست و دست پسرش ابو جندل را گرفت تا ببرد ابو جندل فرياد كرد اى مسلمانها آيا مرا به مشركين مى‌دهيد به من عذاب مى‌كنند رسول خدا فرمود صبر كن خداوند تعالى تو را نجات مى‌دهد (عمر بن الخطاب) نزد ابو جندل ايستاده به او مى‌گفت صبر كن خون اين مشركين مانند خون سگ است اين سخن را گفته شمشير را به طرف او دراز كرد بلكه شمشير را گرفته پدرش را به قتل برساند (عمر) مى‌گويد من خواستم شمشير را ابو جندل از دستم بگيرد پدرش را به قتل برساند ولى آن مرد براى كشتن پدرش بخل نمود صلحنامه را بدين قسم تمام كردند هر كه از مشركين به مدينه حضور رسول خدا رفته مسلمان شود او را به مشركين برگردانند و هر شخصى از مسلمين به طرف آنها برود برنگردانند سال ديگر به مكه آمده بدون سلاح داخل مكه شده سه روز مانده كعبه را طواف نمايند در آن سه روز اهل مكه شهر را تخليه كرده به كنار بروند بدين طريق صلحنامه را به اتمام رسانيده هر دو طرف امضاء نمودند يك نسخه به رسول خدا و نسخه ديگر به سهيل بن عمرو داده شد (سهيل) پسرش را برداشته به مكه رفت اين مطلب بر مسلمين بسيار گران آمد رسول خدا قبل از خروج از مدينه به اصحاب فرموده بود من در خواب ديدم كه به مكه داخل شده كعبه را طواف مى‌كنم با توجه به خواب رسول اكرم مسلمين شك و شبهه نداشتند كه به مكه داخل شده كعبه را طواف خواهند كرد همين كه امر منجر به صلح شد متحير ماندند (عمر بن الخطاب) مى‌گويد قسم به خداوند تعالى از آن روزى كه من به‌