ديدم از شدت باد چادرها كنده شده آتشها پراكنده به هم مخلوط شده‌اند (ابو سفيان) صدا كرد اى جماعت قريش هر كس دست شخص نزديك خود را بگيرد و ببيند كه كيست؟ حذيفه مى‌گويد به شنيدن اين سخن من از دست شخصى كه پهلوى دستم بوده گرفتم گفتم كيستى؟ گفت سبحان اللَّه مرا نمى‌شناسى من فلان بن فلانم پس (ابو سفيان) گفت اى قريش حيوانات ما سقط شدند بنى قريظه به ما مخالف شدند ديگر ماندن ما اينجا ممكن نيست بايد كوچ كنيم اينك من به راه افتادم اين سخن را گفت به شترى كه يك دستش بسته بود سوار شد شتر روى سه پا بلند شد تا شتر را بدان حال ديد خم شده عقال آن را باز كرد و برفت جماعت غطفان هم مانند آنها به راه فتادند.
من برگشتم و رسول خدا را خبر دادم رسول خدا از فرح و سرور خنديد بعد از آن به استراحت مشغول شده خوابيدند من هم زير پاى آن حضرت خوابيدم از لباسى كه به روى خود افكنده بود به روى من هم افكند قدوم رسول خدا را بر سينه‌ام گرفتم تا صبح خوابيدم وقت صبح مرا صدا كرده فرمود اى خوابيده برخيز، بپاخاستم مهاجر و انصار از فرار و رفتن قريش همه شادى نمودند. از عايشه روايت شده كه در جنگ خندق در قلعه‌هاى محكم مدينه (قلعه بنى حارث) متحصن شده بوديم مادر سعد بن معاذ هم آنجا بود سعد بن معاذ را ديدم كه از آنجا مى‌گذشت و در تنش زره كوتاه داشت بازوانش از زره خارج شده بود و در دست حربه‌اى گرفته و اين رجز مى‌گفت (لا باس بالموت اذا حان الاجل) مادرش گفت فرزند برو، قسم به خداوند تعالى مرگ را اختيار كردى من گفتم اى مادر سعد اين زره سعد نبايد بدين قسم مى‌شد از خوردن تير بر او مى‌ترسم همان روز به دست سعد تيرى خورد و رگ اكحل را بريد و خون از او باز نايستاد سعد گفت الهى اگر قريش با ما جنگ خواهد كرد مرا نميران تا نصرت رسول كنم تو دانى كه جهاد با جماعتى كه پيغمبر تو را تكذيب كرده از ولايت خارج نموده‌اند دوست مى‌دارم و اگر جنگ بين ما و آنها را تمام كرده‌اى اين را به سبب شهادت من قرار بده اما مرا زنده بدار تا ديدگانم از مجازات عهد شكنى بنى قريظه روشن شود خداى تعالى او را عافيت داده خون دست سعد بند آمد همين كه آن شب قريش پراكنده شده رفتند رسول خدا موقع ظهر حكم داد مناديان صدا زده گفتند حكم رسول خدا چنين است؟ بايد خارج شده به طرف يهوديان عهد شكن (بنى قريظه) بروند نماز عصر بايد آنجا خوانده شود (على ابن ابى طالب) را بيرق دار نموده به راه انداخت بعد خودشان نيز خارج شده هنگام عصر به قلعه بنى قريظه رسيدند، بيست و پنج روز آنجا را محاصره كردند (حى ابن اخطب) از رؤساى يهوديان (بنى النضير) كه با (كعب ابن اسد) رئيس (بنى قريظه) هم عهد بود به قلعه آمده با آنها با هم بودند كه آخر الامر (بنى قريظه) به حكميت (سعد بن معاذ) راضى شدند (سعد ابن معاذ) در مدينه مانده از زنان پرستار به نام رفيده كه محضا للَّه زخمى‌ها را خدمت مى‌كرد (چنان كه در اين ازمنه در هر قشونى هستند) به سعد خدمت مى‌نمود رفت سعد ابن معاذ را از مدينه به ديار بنى قريظه بردند جماعت بنى قريظه درهاى قلعه را باز كرده خارج شدند (بنى قريظه) و رسول خدا سعد بن معاذ را حكم قرار داد هر دو به حكميت او راضى شدند سعد از هر دو طرف اقرار گرفته بعد گفت درباره بنى قريظه حكم من اين است بايد مفسدين بنى قريظه مقتول شده ما بقى اسير باشند و اموالشان غارت گردد. جزاى ظالمين عهد شكن همين است بعد خون دست سعد باز شده به شهادت رسيد كيفيت بنى قريظه طولانى است به همين قدر اكتفاء شد قصه مذكور ضمن آيات شريفه آتى الذكر بيان مى‌شود. فرمايد:] ٩- اى مؤمنين به ياد آريد نعم خداوند تعالى را زمانى كه لشكريان بسيارى از كافران (قريش و غطفان) جمع شده خواستند كه امر شما را تمام كنند آن وقت خداوند تعالى شما را از آنها نجات داد، به جماعت (قريش و غطفان) باد فرستاديم كه براى آنها ايستادن مقابل باد ممكن نگرديد و غير از باد قشونهاى ديگرى هم فرستاديم كه شما مؤمنين آن قشون را نديده‌ايد- (اهل تفسير گفته‌اند كه مراد از اين قشون ملائكه است، قشون باطنى خداوند تعالى خيلى زيادند از جمله خوف قلبى مى‌باشد كه به آنها مسلط شده نتوانستند توقف كنند شب هنگام به طرف مكه فرارى شدند) خداوند تعالى به اعمال شما مؤمنين از جمله به ثبات شما در نصرت و غلبه پيغمبر تماما عالم است.
١٠- خداوند تعالى به شما مؤمنين زمانى كمك نمود كه كفار دشمن از سمت بالا (جماعت غطفان بين مشرق و جنوب) و از طرف زير (جماعت قريش بين مغرب و جنوب) به شما آمدند، همچنين وقتى خداوند تعالى به شما كمك نمود كه چشمها يعنى (چشمهاى شما مسلمين) حيران شده از خوف، ضعف بر آنها غلبه نموده براى درست باز شدن يارايى نداشتند و دلها به گلو رسيده نفسها قطع مى‌شد (احوال مسلمين در جنگ خندق به شرحى بود كه خداوند تعالى توصيف مى‌فرمايد) و در حق خداوند تعالى ظن و گمانهاى مختلف مى‌كرديد (مؤمنين گمان نصرت و غلبه داشتند منافقين گمان مغلوب شدن را مى‌كردند).
١١- آن وقت مؤمنين به بلاى بزرگ مبتلا شده امتحان شدند تا مخلص از منافق تميز يابد، خوف آنها را مانند جنبانيدن سخت زلزله به شدت جنبانيد.
١٢- زمانى كه منافقين و اشخاصى كه در قلبشان مرض ضعف ايمان بود (معتب ابن قشير و منافقين غير او) گفتند كه وعده‌هاى خداوند تعالى و رسول او (محمد) تماما دروغ و افترا است خزائن كسرى به قيصر را به ما وعده مى‌داد و حال آن كه نمى‌توانيم از خوف به كنار شويم.
١٣- زمانى كه طايفه‌اى از منافقين (اوس ابن قيظى و موافقين او) به اهل مدينه خطاب كرده گفتند؛ اى اهل يثرب براى شما توقف در اينجا درست نيست با حال خوف چرا اينجا توقف كرده‌ايد؟ به مدينه برگرديد و در منازل خود ساكن شويد، (محمد) را به قريش واگذار كنيد؛ از آن منافقين فرقه‌اى از پيغمبر اذن گرفته گفتند به ما اذن بده به مدينه برويم از منازل خود مى‌ترسيم و محافظ براى خانه‌ها نداريم مى‌ترسيم كه مبادا خانه‌ها را غارت كنند برويم منازلمان را محكم كنيم بعد به جنگ برگرديم (خداوند تعالى آنها را تكذيب مى‌فرمايد) آنها دروغ مى‌گويند از منازل خود نمى‌ترسند (يا محمد) اراده آنهايى كه اذن مى‌گيرند غير از فرار چيز ديگر نيست منازل خود را بهانه كرده براى فرار اذن مى‌طلبند.
١٤- اگر منافقين در مدينه به منازل خود بروند آن وقت مشركينى كه به جنگ شما از اطراف آمده‌اند در مدينه به منازل آنها داخل شوند، و از آنها فتنه انداختن را سؤال كرده بگويند بياييد از اسلام برگشته داخل شرك شويد، از دخول به شرك توقف نمى‌كنند مگر به مدت همان سؤال و جواب به زودى داخل شرك مى‌شوند زيرا منافقند صفت منافق چنين است.
١٥- (يا محمد) آنهايى كه قبل از اين از تو اذن خواسته فرار كردند قبل از اين هميشه با خداوند تعالى عهد مى‌كردند كه به جنگ پشت نكنند الحال چه شده كه اينها از جنگ فرار مى‌كنند هر كه با خداوند تعالى عهد نمود بايد به عهد خود وفا كند از عهدى كه با خداوند تعالى بسته شود در قيامت سؤال خواهد شد.