٥١- حقيقتا آيات قرآن را درباره ثواب و عقاب و نصيحت و موعظه با ذكر قصص انبياء سلف در قرآن شريف يكى بعد از ديگرى براى مشركين نازل كرده بيان كرديم اراده‌مان اين شد (كه جهانيان) به اختيار خود نصيحت قبول كرده ترك شرك نموده موحد باشند.
٥٢- اشخاصى كه به آنها قبل از اين قرآن كتاب (تورات و انجيل) فرستاده‌ايم به اين قرآن ايمان مى‌آورند (ولى شما مشركين «اهل مكه» با آن كه اين قرآن به شما نازل شده باز ايمان نمى‌آوريد).
٥٣- چون قرآن به اشخاص مؤمن از اهل كتاب خوانده مى‌شود آنها مى‌گويند ما به اين قرآن ايمان آورديم اين قرآن بر حق است از طرف پروردگار ما خداوند تعالى نازل شده است، در حقيقت ما قبل از نزول اين قرآن به خداوند تعالى اطاعت كرده از موحدين بوديم و چون اين قرآن هم امر به توحيد مى‌كند به آن ايمان آورده تصديق مى‌كنيم.
٥٤- (يا محمد) به ايمان آورندگان از اهل كتاب كه به اذيت مشركين و ساير اهل كتاب صبر و تحمل مى‌كنند دو اجر بر ايشان عطا مى‌شود، مؤمنين اهل كتاب اذيت رسيده را به صفت حلم از خود دفع مى‌كنند، و از روزيهاى اعطايى در راه ما انفاق و احسان مى‌كنند.
٥٥- ايمان آورندگان اهل كتاب زمانى كه از كفار و مشركين سخنان لغو شنيدند اعراض كرده در برابر سخنان لغو آنها جواب لغو نمى‌دهند، بلكه در جواب آنها مى‌گويند اعمال ما براى ما و اعمال شما براى شما باشد، از طرف ما به سلامت باشيد ما جواب دهنده در مقابل سخنان شما نيستيم، ما طالب امثال شما جاهلان نيستيم و به صحبت و نشست و برخاست با شما ميل نمى‌كنيم.
٥٦- (يا محمد) قادر نيستى كه به اجبار كسى را كه به او محبت دارى و دوست دارى هدايت كرده به دين اسلام داخل كنى هر كسى را كه تو دوست دارى نمى‌توانى او را هدايت كنى ليكن خداوند تعالى هر كه را بخواهد (به سبب اعمالش) او را هدايت مى‌كند و به اشخاصى كه قبول هدايت كنند خداوند تعالى عالمتر است.
٥٧- (اين آيه شريفه درباره حرث بن عثمان بن نوفل بن عبد مناف و تابعين او نازل شده است چنان كه ضمن آيه خبر مى‌دهد) بعضى از كفار به رسول خدا گفتند كه مى‌دانيم تو حق هستى و هر سخن تو حق است، اما اگر ما تابع هدايت تو شويم و داخل دين تو گرديم مى‌ترسيم كه به سبب قلت تعداد ما اعراب بيايند ما را از سرزمين خودمان (از مكه) بيرون كنند از اين جهت به تو ايمان نمى‌آوريم (خداوند تعالى در جواب آنها فرمايد) يا محمد مشركين براى عدم دخول به دين اسلام بهانه مى‌آورند آيا ما براى آنها اين حرم را (شهر مكه و اطراف آن را) امانگاه قرار نداده‌ايم؟ در حالى كه اعراب اطراف يكديگر را غارت و چپاول مى‌كنند اهل مكه خاطر جمع بوده از هيچ جهت به آنها ضرر و آسيب نمى‌رسد. و با آن كه در وادى غير قابل كشت قرار دارند از هر قسم ميوه‌جات از طرف ما براى آنها روزى جمع شده مى‌آيد، ليكن اكثر آنها از غايت جهل به من از جانب اللَّه بودن آن روزيها عالم نشده به جهات ديگر نسبت مى‌دهند (اگر به اين عالم مى‌بودند اين را هم مى‌دانستند كه در خوف بودن و يا در امان بودن از خداوند تعالى است در اين صورت به محمد ايمان مى‌آوردند و از بيرون شدن به وسيله اعراب از مكه خوف نمى‌كردند زيرا با حال بت پرستى و مشرك بودن خداوند تعالى آنها را نزد بيت خود امان داده و هر قسم روزى به آنها تمام مى‌كند چگونه ممكن است كه بعد از ايمان آوردن و موحد بودن آنها را ذليل كرده و اعراب را به آنها مسلط سازد؟ بلكه براى عدم دخول به دين اسلام اين سخنان را بهانه مى‌آورند.
٥٨- (يا محمد) در ازمنه سابقه چه بسيار از اهالى شهرها را كه در معيشت و نعمت خود طغيان كردند هلاك ساختيم، اين است مساكن آنها خالى مانده است (شما مشركين در موقع مسافرت آنجاها را مى‌بينيد) بعد از آنها آنجاها مسكون نشده است مگر كم از اوقات، مسافرين و عابرين در آنجا منزل كرده‌اند به همان حال براى عبرت گيرندگان خالى و خراب مانده است آيا از آنها عبرت نمى‌گيريد؟ (يا محمد) بعد از هلاكت آنها ما خودمان به سرزمينها و مساكن آنها وارث گشتيم.
٥٩- (يا محمد) پروردگار تو به اهل شهرها و دهات عذاب نفرستاده آنها را هلاك كننده نبود مگر اين كه به امّ القراء آن دهات پيغمبر فرستاده است، آن پيغمبر به اهل آن قريه آيات ما را خوانده احكام ما را به آنها مى‌رساند (باز هم بدانيد به قرايى كه پيغمبران فرستاده شده و دعوت كنند اگر به آن پيغمبر اطاعت نكنند اهل آنها را هلاك نمى‌سازيم مگر اين كه اهل آنها ظالم باشند (ظالم بودنشان موجب هلاكت آنها مى‌شود آنهايى كه اسم خود را مسلم گذاشته ظلم و ستم را شعار خود ساخته‌اند به آيه شريفه توجه كرده حيا كنند خداوند تعالى به مشركينى كه ظالم نباشند عذاب نمى‌فرستد بلكه موجبات نزول عذاب وجود ظلم در بين اجتماع مى‌باشد و اين كه اكثر ملت اسلام (و ساير ملل) روى كره ارض در عذاب هستند به سبب شيوع ظلم در بين خودشان مى‌باشد ملت اسلام به اين مطلب درست توجه كرده دقت كنند).
٦٠- و آنچه را كه خداوند تعالى به شما عطا فرموده آنها متاع و زينت حيات دنياست به آنها مغرور نشويد تماما چيزهاى فناپذير هستند، هر نعمتى كه در آخرت نزد خداوند تعالى است همان خوب و پايدار است آن نعم را طلب كنيد نه نعمت ناپايدار جهان را. بايد نعمتهاى الهى را در جاهايى كه خداوند تعالى امر فرموده و خير و صلاح اجتماع در آن باشد صرف نمود جمع نمودن و باقى گذاشتن چيزى‌