مى‌شديم؛ قسم دروغ خورده نفس خويش را هلاك مى‌كنند خداوند تعالى عالم است بر اين كه آنها قسم دروغ خورده، دروغ مى‌گويند براى آنها رفتن به جهاد امكان داشت خودشان خارج نشدند.
[توضيح: موقع رفتن به جنگ بعضى نزد رسول خدا آمده و براى ماندن در مدينه اذن خواسته عذرها آوردند كه براى ما رفتن ممكن نيست رسول خدا به آنها اذن داد، ضمن آيه شريفه زير خداوند تعالى از جهت اذن دادن، به رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله عتاب مى‌فرمايد:] ٤٣- يا محمد خداوند تعالى تو را بخشيد از اين جهت كه چرا قبل از تحقيق به آنهايى كه اجازه خواسته، تخلف كردند اذن دادى. تو نمى‌بايستى به آنها اذن مى‌دادى تا اين كه بر تو راستگويان معلوم شده و به دروغگويان عالم مى‌شدى بعد به راستگويان اجازه مى‌دادى و به دروغگويان اجازه نمى‌دادى.
٤٤- يا محمد اشخاصى كه به خداوند تعالى و روز آخرت ايمان آورده‌اند از اين كه به جان و مال به جهاد نروند اذن نمى‌خواهند بلكه جهاد را اختيار كرده و مال و جان خود را بذل مى‌كنند خداوند تعالى اهل تقوى را (آنانى كه براى ماندن در مدينه از تو اذن نمى‌خواهند) مى‌شناسد.
٤٥- يا محمد فقط اشخاصى كه به خداوند تعالى و روز آخرت ايمان نياورده‌اند براى تخلف از جنگ، از تو اذن مى‌خواهند (آنهايى كه از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله اذن خواسته در مدينه ماندند و به جنگ نرفتند ٣٩ نفر مرد بودند) قلب آنها از ايمان به خدا در شك بوده، در شك خويش متحير و سرگردان مانده‌اند نه ايمانشان معلوم است و نه كفرشان (به آنها منافق گفته مى‌شود).
٤٦- اگر اين منافقين قصد رفتن به جهاد را داشتند هر آينه براى جنگ همه جور تدارك آماده مى‌كردند (يعنى قوه و استطاعت تدارك جنگ را داشتند) بعضى عذر آوردند كه تدارك نداريم دروغ گفتند، آنها كه از رفتن به جهاد عذر آوردند خداوند تعالى هم به سبب نفاق آنها، به جنگ رفتنشان را دوست نداشت، بيشتر آنها را در ترك جهاد ثابت قدم نمود زيرا از رفتن آنها به جنگ، به مسلمين ضرر مى‌رسيد. شيطان وسوسه كرده به آنها امر نمود به جنگ نرويد با بازماندگان در مدينه باقى بمانيد (مثل زنان و اطفال و متعذرين بنشينيد، اين منتهاى مذمت است كه شخص صاحب قدرت و قوت، خويش را به ضعفا برابر نمايد).
٤٧- اى مؤمنين اگر اين منافقين با شما به جنگ خارج مى‌شدند هيچ چيز جز شر و فساد در سپاه شما اضافه نمى‌كردند با سرعت زياد بين شما اخلال كرده از هر سو در جستجوى فتنه مى‌آمدند تا بين شما فساد توليد و اعمال جهادتان را باطل سازند، و در ميان شما منافقينى بودند كه سخنان شما را جمع كرده به منافقين خبر داده توليد فساد مى‌كردند (خداوند تعالى اسامى منافقين را افشا نفرمود تا مؤمنين آنها را نشناسند و از آشكار نمودن سرّ خود به هر كس اجتناب كنند) خداوند تعالى به احوال اشخاص ظالم (منافقين) عالم است.
٤٨- توليد فتنه و فساد عادت منافقين مى‌باشد حقيقتا قبل از اين هم در جستجوى فساد بودند (در جنگ احد عبد اللَّه ابن ابى سر دسته منافقين با جماعت خود از جنگ به مدينه برگشته در صدد بودند كه فسادى توليد و به رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله ضرر برسانند) يا محمد اين منافقين براى تو مكر و حيله‌ها نمودند بلكه امر تو را باطل سازند تا اين كه حق (كمك خداوند تعالى) آمده دين و شريعت خداوند تعالى آشكار گرديد در حالى كه منافقين ظاهر شدن دين خداوند تعالى را كريه مى‌داشتند.
٤٩- يا محمد از منافقين بعضى اشخاص هستند كه به تو مى‌گويند به من اذن بده در مدينه بمانم و به جنگ تبوك مرا نبر و مرا به فتنه مينداز (جد بن قيس از منافقين به رسول اكرم عرض كرد يا رسول اللَّه من شخصى هستم عورت دوست اگر به جنگ تبوك بروم آنجا دختران رومى را ديده نمى‌توانم خود را نگهدارى كنم به من اذن بده در مدينه بمانم) خداوند تعالى در جواب اين قبيل منافقين فرمايد. آگاه باش يا محمد! گويندگان اين سخن به فتنه مبتلا شده‌اند در جنگ فتنه نيست. فتنه همان تخلف از امر تو و ماندن در مدينه است در حقيقت به كفار منافق جهنم احاطه كرده گويا الان در وسط جهنم هستند.
٥٠- يا محمد اگر در بعضى از جنگها غنيمت و غلبه به دشمن نصيب تو شود منافقين را غمگين مى‌سازد و اگر مصيبتى برسد و دشمن به تو غالب شود آن وقت منافقين مى‌گويند چه بهتر كه قبل از اين احتياط كرده و به جنگ نرفتيم و الا به ما هم اين ضرر مى‌رسيد بعدا در حالى كه به مغلوبيت تو شاد مى‌شوند باز مى‌گردند.
٥١- بگو يا محمد به ما هيچ بلا و مصيبتى نمى‌رسد مگر اين كه خداوند تعالى آن را براى ما نوشته و مقرر فرموده از حكم مقرر الهى رهايى ميسر نيست، تصرف كننده در امور ما خداوند تعالى است او را به خودمان دوست قرار داده‌ايم غير او را دوست نمى‌داريم.
اشخاص مؤمن در هر كار خود بايد به خداوند تعالى توكل كنند.
٥٢- يا محمد به اين منافقين بگو شما كه موقع رفتن ما به جهاد منتظر