١٧- مشركين را شما مسلمين به قتل نرسانديد اگر چه به ظاهر شما به قتل رسانديد اما حقيقتا شما به قتل نرسانديد بلكه خداوند تعالى آنها را مقتول ساخت زيرا نصرت و غلبه از ذات بارى تعالى است. يا محمد خاكى را كه تو پاشيدى به چشم تمام مشركين داخل شد، اگر چه خاك را به ظاهر تو پاشيدى اما حقيقتا تو نپاشيدى بلكه خداوند تعالى آن را پاشيد خداوند تعالى از جانب خويش جهت احسان به مؤمنين، مشركين را مغلوب ساخت در حقيقت خداوند تعالى دعاى مؤمنين را شنيده به احوال آنها عالم است.
١٨- غرض الهى از مغلوب نمودن مشركين اين است كه به شما مؤمنين رحمت و احسان كند در حقيقت خداوند تعالى ضعيف كننده مكر و حيله كفار است.
[توضيح: اهل مكه قبل از خروج به جنگ در كعبه جمع شده از پرده كعبه چسبيده گفتند الهى ما به جنگ محمد صلّى اللَّه عليه و آله مى‌رويم به هر يك از ما كه بيشتر به مهمان احترام كرده، صله رحم نموده و كمك به مظلومين مى‌نمايد كمك فرماى اگر محمد صلّى اللَّه عليه و آله حق است به او كمك كن اگر ما حق هستيم و محمد صلّى اللَّه عليه و آله باطل است به ما كمك كن در اين باره آيه زير خطاب به اهل مكه نازل شد.] ١٩- اى اهل مكه اگر شما از خداوند تعالى فتح و نصرت مى‌طلبيد حقيقتا شما فتح و نصرت بديديد ديگر بهتر از اين فتح و نصرت نمى‌شود كه به شما رسيد (اين سخن در مقام طعنه و استهزاء به كفار بيان شده) اگر در عداوت پيغمبر از جنگ با او كنار شويد البته براى شما بهتر است و اگر شما دوباره به جنگ برگرديد ما هم به پيغمبر كمك كرده شما را ذليل مى‌كنيم اى كفار البته (جمعيت) دسته‌هاى شما، شما را از خدا بى‌نياز نمى‌كند گرچه دسته‌هاى شما و قشونتان بسيار باشد در حقيقت خداوند تعالى با مؤمنين بوده به آنها كمك كننده است.
٢٠- اى ايمان آورندگان به خداوند تعالى و پيغمبر او محمد صلّى اللَّه عليه و آله اطاعت كنيد از رسول خدا روگردان نشده از اطاعت او خارج نشويد، شما كه سخنان او را شنيده تصديق مى‌كنيد چگونه از او روگردان مى‌شويد؟
٢١- اى مؤمنين مثل آن اشخاص نباشيد كه گفتند سخنان خداوند تعالى را شنيده تصديق كرديم و حال آن كه نشنيده و تصديق نكرده‌اند، فايده تصديق عمل است در صورتى كه عمل نباشد تصديق دروغ است.
٢٢- در حقيقت نزد خداوند تعالى بدترين حركت كنندگان روى زمين اشخاصى هستند كه گوششان از شنيدن حق كر و زبانشان از گفتن حق لال بوده و از روى عقل هم رفتار نمى‌كنند.
٢٣- يا محمد اگر خداوند تعالى در آنها خيرى (هدايت يافتن به طرف خداوند تعالى) مى‌ديد البته سخنان حق را به آنها مى‌شنوانيد اگر بر فرض سخنان حق را به آنها مى‌شنوانيد هر آينه رو گردان شده از اطاعت خارج مى‌شدند.
٢٤- اى ايمان آورندگان زمانى كه خداوند تعالى و رسول او محمد صلّى اللَّه عليه و آله براى امر جهاد كه سبب حيات دين و دنياى شما است، شما را دعوت نمود البته اجابت كرده قبول كنيد يا ايها الناس بدانيد كه خداوند تعالى بين شخص و قلب او حائل شده موت او را درك مى‌كند آن وقت ديگر فرصت پيدا نمى‌كند، تا فرصت داريد به خداوند اطاعت كنيد در حقيقت همه‌تان به سوى خداوند جمع خواهيد شد.
٢٥- بترسيد از فتنه و گناهى (تفرقه انداختن بين مردم و ملل) كه عذاب و اثر آن تنها به ظالم نمى‌رسد بلكه گناهى است كه عذاب آن همه شما را فرا مى‌گيرد بدانيد و خبر دار باشيد عذاب خداوند تعالى درباره اشخاصى كه باعث اختلاف كلمه در اسلام باشند شديد و محكم خواهد بود.
٢٦- اى مؤمنين به ياد آريد زمانى را كه در مكه بين مشركين جماعت قليل و ضعيفى بوديد خوف داشتيد از اين كه اهل مكه شما را هلاك كنند، خداوند تعالى به شما منزل و استراحت داده به مدينه آورد، و به شما در همين جنگ بدر كمك نمود از غنايم پاك (در جنگ بدر)