شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٦٤ - منفعت، مرتبه و اسم فلسفه
اگر بخواهيم براى قسم سوم لفظ خاصى بكار ببريم بهتر اين است كه از تعبير «افاضه»، «افاده»، «عنايت»، «رياست» يا تعابيرى مشابه اينها استفاده كنيم. يعنى در موردى كه علم نافع اجلّ و اشرف از علم منتفع است، بهتر اين است كه بگوييم: علم نافعْ علم منتفع را «افاده» مىكند يا بر آن «رياست» دارد.
وَالمنفعةُ المخصَّصةُ قريبةٌ مِن الخدمةِ. وأَمّا الإفادةُ الَّتى تحصلُ من الأَشرفِ فى الأَخسّ فليس تشبهُ الخدمةَ. وأَنتَ تعلمُ أَنَّ الخادمَ ينفعُ المخدومَ، والمخدومُ أَيضاً ينفعُ الخادمَ، أَعنى المنفعةَ إِذا أُخذتْ مطلقةً، ويكونُ نوعُ كلِّ منفعة ووجهُه الخاصُّ نوعاً آخر.
«و منفعت خاص نزديك به [معناى] خدمت است و أما افادهاى كه از ناحيه علم اشرف براى علم اخسّ حاصل مىشود شبيه خدمت نيست و تو مىدانى كه خادم به مخدوم نفع مىرساند و مخدوم هم به خادم نفع مىرساند [در صورتى كه] منفعت بطور مطلق در نظر گرفته شود. امّا نوع و وجه خاص هر منفعتى [منفعت خادم و مخدوم] نوعى ديگر است.»
منفعت به معناى خاص ـ كه در آن نافع اخسّ از منتفع است ـ شبيه مفهوم خدمت است ولى معمولا خدمت را در جايى بكار مىبرند كه خادمْ اخسّ و ادون از مخدوم باشد مثلا عبد را خادم مولا مىدانند نه بالعكس. البته ممكن است از جهاتى خادمْ اشرف و برتر از مخدوم باشد ولى در رابطه خادم مخدومى، خادم پائينتر و اخسّ از مخدوم است.
امّا مفهوم افاده مثل مفهوم خدمت نيست چراكه افاده برعكس خدمت، منفعتى است كه از عالى به سافل و نازل مىرسد.
مفهوم منفعت عامتر از مفهوم خدمت و افاده است يعنى هم شامل نفعرساندن عالى به سافل و هم شامل نفعرساندن سافل به عالى مىشود. مىگويند: خادم براى مخدوم نافع است و بالعكس. البته اينكه منفعت را مىتوان شامل هر دوى خدمت و افاده گرفت در صورتى است كه منفعت را به معناى عام و مطلقش در نظر بگيريم وگرنه اگر منفعت به معناى خاص در نظر گرفته شود ديگر نمىتوان گفت كه مخدوم براى خادم نفع دارد.