‌‌ گاهى به هنگام سخن از مرتبه علم، نظر به شرافت يا خسّت علم در مقايسه با علوم ديگر است. به عبارت ديگر گاهى تقدم و تأخرى بين دو علم در نظر مى‌گيرند به لحاظ شرافت و خسّت. هر كدام كه از جهتى يا جهاتى شرافت داشت براى آن تقدمى در نظر مى‌گيرند و هر كدام كه از جهتى يا جهاتى خسّت داشت آنرا مؤخر داشته در مرتبه پايين‌ترى قرار مى‌دهند.

‌‌ گاهى در تعيين مرتبه علم، نظر به شرف و يا خست علم نمى‌كنند بلكه تقدم و يا تأخر علم را به لحاظ زمان تعلّم آن علمْ لحاظ مى‌كنند يعنى مى‌گويند اين علم را اول بايد ياد گرفت و كدام را در مرتبه مؤخّر.

‌‌ شيخ قبلا در باب شرافت فلسفه نسبت به علوم ديگر و تقدم بالشرف چنين گفت كه چون فلسفه راجع به افضل معلوم ـ يعنى ذات واجب و علل قصواى اشياء ـ بحث مى‌كند پس افضل علوم است.[١]

‌‌ در اينجا مراد مرتبه به لحاظ شرافت نيست بلكه مراد بيان مرتبه فلسفه به لحاظ زمان يادگيرى آن است. اعتقاد شيخ اين است كه فلسفه را بايد بعد از علوم طبيعى و رياضى آموخت.[٢]

توجيه تقدم يادگيرى علوم طبيعى بر فلسفه

‌‌ چرا بايد نخست علوم طبيعى و رياضى را آموزش ديد و سپس به تعلم و يادگيرى فلسفه پرداخت؟

‌‌ ابتدا وجهى را كه در كتاب اشارات آمده[٣] نقل مى‌كنيم. در آنجا گفته شده كه چون ما اولا محسوسات را بواسطه حواسمان ادراك مى‌كنيم و ثانياً معقولات را بواسطه عقل ادراك مى‌كنيم پس علم طبيعى را كه بيشتر از داده‌هاى حواسّ، استفاده مى‌كند مقدم بر فلسفه كرده‌اند وگرنه فلسفه به اعتبار ديگرى مقدم بر علم طبيعى است.

[١] فصل دوم از مقاله اول الهيات شفاء. [الهيات چاپ قاهره، ص ١٥] [٢] اين قسم از تأخر عارض فلسفه مى‌شود در مقايسه با ما نه در مقايسه خود فلسفه با علوم ديگر وگرنه فلسفه در لحاظ دوم ذاتاً تقدم ذاتى و تقدم بالشرف بر علوم ديگر دارد. [صدرالمتألهين، تعليقات، ص ١٧] [٣] الاشارات والتنبيهات، ج ١، ص ١١٥. گفتنى است كه مطلب نقل‌شده، شرح خواجه بر كلام شيخ است والاّ شيخ در اشارات فقط گفته كه ما از منطق آغاز كرده، به علم طبيعة رسيده و بعداً به علم ماقبل الطبيعة خواهيم پرداخت. ‌‌