‌‌ گفته شد كه «حق» به معناى مطابق با واقع در مورد قول و يا عقيده بكار مى‌رود. شيخ مى‌گويد: آنجايى كه بر قول يا اعتقادى «حق» اطلاق مى‌كنند مثل اين است كه آن قول يا عقيده را «صادق» بدانند. فرق مهمى بين «حق» و «صادق» در كار نيست.

‌‌ بله به گمان من [= شيخ] تفاوتى كه بين «حق» و «صادق» وجود دارد اين است كه: گاهى مطابقت قول يا قضيه را با خارج و محكىّ اينها مى‌سنجيم، در اين حالت گفته مى‌شود «كلام صادق» يا «اعتقاد صادق» ولى گاهى مطابقت خارج با يك قول يا قضيه در نظر گرفته مى‌شود كه در اين حالت نيز گفته مى‌شود «كلام حق» يا «اعتقاد حق».

‌‌ خيلى از بزرگان، چه از متقدمين و چه از متأخرين و معاصرين، اين تفاوت مورد اشاره شيخ را پذيرفته و در كلماتشان آورده‌اند ولى بايد توجه داشت كه اصل اين بحث كه آيا بين «حق» و «صادق» تفاوتى هست و يا نه و آيا اين تفاوت اعتبارى است و يا حقيقى، بحثى لُغوى و ادبى است و ربطى به بحثهاى فلسفى ندارد.

‌‌ احقّ قضايا و اعتقادات همانها هستند كه صدق آنها دائمى است و در ميان قضايا و اعتقادات صادق دائمى، سزاوارترين آنها به «حق» بودن همانها هستند كه صدق آنها «أوّلى» است يعنى صادق بودنشان از راه علّتى معلوم نشده يعنى احتياجى نيست كه صدقشان بواسطه حدّ وسطى اثبات گردد.

و أَوّلُ كلِّ الأَقاويلِ الصّادقةِ الَّذى يَنتهى إليه كلُّ شىء فِى التّحليلِ حَتّى أَنَّه يكونُ مقولا بِالقوّةِ أَو بالفعلِ فى كلِّ شىء يُبيَّن أَو يتبيّن به ـ كَما بيّناهُ فى كتابِ البرهانِ ـ هُو أَنَّه لاواسطةَ بينَ الإِيجابِ و السَّلبِ. و هذه الخاصّةُ ليست من عوارضِ شىء إِلاّ مِن عوارضِ الموجودِ بما هو موجودٌ، لِعمومِه فى كلِّ موجود.

«و نخستين [و پيشتر از] همه اقوال صادقى كه هر چيزى در تحليل، به آن منتهى مى‌شود به طورى كه آن [= نخستين همه اقوال صادق] به صورت بالقوة يا بالفعل در هر قضيه‌اى كه اثبات مى‌شود يا بوسيله آن، روشن مى‌گردد ـ همانگونه كه در كتاب برهان بيان كرده‌ايم ـ عبارت است از اينكه بين ايجاب و سلبْ واسطه‌اى نيست. و اين ويژگى از عوارض چيزى نيست مگر از عوارض موجود بماهو موجود، زيرا نسبت به هر موجودى عموميت دارد.»

‌‌