‌‌ شيخ در اين فصل در صدد آن است كه فهرست مباحثى را كه در نظر دارد در اين كتاب بياورد، بيان كند. البته ترتيبى كه در اين فصل براى مسائل لحاظ شده، در فصلهاى بعدى كاملا رعايت نمى‌شود.

فَينبَغى لَنا فى هذهِ الصِّناعةِ أَن نُعرِّفَ حالَ نسبةِ الشَّىءِ وَالموجودِ إِلى المقولاتِ; وحالَ العدمِ;

«سزاوار است كه ما در اين صناعت [يعنى در فلسفه اولى] نسبت «شىء» و «موجود» را با مقولات بشناسانيم، و نيز حال عدم را.»

‌‌ شيخ بعضى از مطالب را در همين مقاله مطرح مى‌كند تا مقدمه‌اى باشد براى مطالب مقالات بعدى.

اشاره به بحث از «وجود» و «شىء»

‌‌ اولين مطلبى كه در فصل بعدى از مقاله نخست ذكر خواهد كرد اين است كه آيا مفهوم «شىء» و «موجود» چه نسبتى با ساير مقولات[١] دارد.[٢] آيا مفهوم شىء و موجود، جنسى فوق مقولات‌اند يا اينكه خود اينها داخل تحت يكى از مقولات مى‌باشند؟

[١] در بعضى نسخه‌ها بجاى «المقولات»، «المعقولات» ضبط شده ولى نسخه «المقولات» صحيح به نظر مى‌رسد. [م] نسخه الهيات چاپ تهران از همين نسخه‌هاست. [ص ٢٨٨] [٢] ملاصدرا: شيخ در فصل آينده ـ يعنى فصل ٥ از مقاله ١ ـ خواهد گفت كه مفهوم موجود و شىء ارتسام اوّلىّ در نفس دارد و نسبت اين دو مفهوم به مقولات نسبت امر لازم است نه مقوم. همينطور در آن فصل مى‌آيد كه مفهوم عام وجود غير از وجود خاص به هر چيزى است كه عين ماهيت آن چيز در خارج است. بحث ديگر در فصل آينده راجع به امتناع اعاده معدوم است. [تعليقات، ص ٢١] همين نكات را مرحوم نراقى هم ذكر كرده است. [شرح الهيات، ص ١٩١] ‌‌