‌‌ پرداختن به اين مسائل در اينجا ما را از توضيح و شرح كلام شيخ دور مى‌كند. كسانى كه خواهان بررسى اين مسائل هستند مى‌توانند به تعليقه بر نهايه و آموزش فلسفه[١] ـ بخش شناخت‌شناسى‌اش ـ مراجعه كنند.

‌‌ در چند قرن اخير در مغرب‌زمين، مسائل مذكور مورد كنكاش و بحث جدّى قرار گرفته است اگر چه آنان هم به راه حل قطعى در زمينه بديهيات و حل مشكل معرفت نرسيده‌اند ولى بالاخره مطالبى ارائه كرده‌اند كه قابل تأمل و بررسى است مثلا دكارت، لاك[٢] و ديگران در كتابهاى خود اين مسائل را مطرح كرده‌اند و امروزه رشته مستقلى در ميان رشته‌هاى علوم فلسفى تحت عنوان معرفتشناسى يا «علم المعرفة»[٣] وجود دارد كه در اين رشته فلسفى، مسائل مربوط به معرفت بشرى مورد بررسى و تدقيقات فلسفى قرار گرفته است.

‌‌ بعد از بيان اينكه مفاهيمى مثل موجود، شىء و واحد از مفاهيم عام هستند و

[١] آموزش فلسفه، ج ١، درس ١٦ تا ١٨. [٢] در باب انديشه دكارت به اين كتب مى‌توان مراجعه كرد:

‌‌ الف) دكارت، تأملات در فلسفه اولى، ترجمه: دكتر احمد احمدى

‌‌ ب) دكارت، گفتار در روش راه بردن عقل، ترجمه: محمدعلى فروغى [سير حكمت در اروپا، بعد از فصل مربوط به دكارت]

‌‌ ج) محمدعلى فروغى، سير حكمت در اروپا، فصل مربوط به دكارت

‌‌ د) الكساندر كويره، گفتارى درباره دكارت، ترجمه: اميرحسين جهانبگلو

‌‌ هـ) پرويز ضياء شهابى، درآمدى پديدارشناسانه به فلسفه دكارت

‌‌ و) دكارت، اصول فلسفه، ترجمه: منوچهر صانعى

‌‌ ز) برتراند راسل، تاريخ فلسفه غرب، كتاب سوم، فصل ٩ مربوط به دكارت

‌‌ در باب انديشه جان لاك هم مى‌توان به اين كتابها مراجعه كرد:

‌‌ الف) لاك، تحقيق در فهم بشر، ترجمه: رضازاده شفق

‌‌ ب) كاپلستن، تاريخ فلسفه، ج ٥ (فيلسوفان انگليسى)، ترجمه: اميرجلال الدين اعلم

‌‌ ج) بزرگمهر، فلاسفه تجربى انگلستان، ج ١

‌‌ د)ـ محمدعلى فروغى، سير حكمت در اروپا، فصل حكماى انگليس در سده هفدهم، بخش دوم

‌‌ هـ) برتراند راسل، تاريخ فلسفه غرب، كتاب سوم، فصل ١٣ تا ١٥.

٣- Epistemology.

‌‌