‌ الف) عبارت شيخ در اينجا دلالت واضحى ندارد بر اينكه منطق را جزو علوم فلسفى مى‌داند بلكه تنها دلالت دارد بر اين كه شيخ منطق را جزو علوم نظرى مى‌داند نه اينكه آن را جزو علوم فلسفى بداند. حداكثر مى‌توان ادعا كرد كه عبارت شيخ ايهام آن را دارد كه منطق جزو علوم فلسفى است نه اينكه دلالتش بر اين امر دلالتى آشكار باشد. اين «ايهام» هم در مقابل تصريحى كه در ابتداى همين فصل كرده است مشكلى ايجاد نمى‌كند. زيرا شيخ در اول فصل كه در مقام تقسيم و شمارش اقسام علوم فلسفى بود هيچ سخنى از منطق بميان نياورد.

سخن صدرالمتألهين در اين زمينه

‌ ب) صدر المتألهين در تعليقه‌اش بر كلام شيخ فرموده بود كه اگر كسى بخواهد منطق را جزو علوم عملى بحساب آورد بايد تمايز علوم را بر اساس غايات بداند. اين سخن هم جاى تأمل دارد زيرا مى‌توان ملاك تمايز علوم را همان موضوعات دانست و منطق را از علوم عملى بحساب آورد. به اين صورت كه بگوييم: علوم عملى علومى‌هستند كه در باب افعال اختيارى انسان بحث مى‌كنند. افعال اختيارى انسان هم گاهى درونى است و گاهى بيرونى. تفكر فعل درونى انسان است و منطق كه درباره روش صحيح تفكر بحث مى‌كند در واقع يكى از افعال اختيارى را مورد بررسى و تحقيق قرار مى‌دهد پس منطق علم عملى است.

علوم توصيفى و علوم دستورى

‌ امروزه هم در ميان متفكرين شايع است كه علوم را به دو گروه توصيفى و دستورى تقسيم مى‌كنند و منطق را جزو علوم دستورى يا تكليفى قرار مى‌دهند. چون در منطق است كه به ما مى‌آموزند كه «بايد اينگونه مقدمات برهان را ترتيب‌دهى» و «نبايد اينچنين قياس را تشكيل دهى». پس در منطق دستوراتى به ما تعليم مى‌دهند.

‌ البته ما به صحت و سقم اين تقسيم و اينكه آيا منطق جزو كدام قسم از اين تقسيم جاى مى‌گيرد، كارى نداريم. ولى غرض از نقل اين تقسيم آن بود كه نشان دهيم ضرورتى ندارد كه براى عملى دانستن منطق، ملاك تقسيم بندى علوم را غايات قرار دهيم.

ملاك تمايز علوم

‌ ج) صدر المتألهين، همانند گذشتگان از جمله خود شيخ، علوم را به دو دسته نظرى و عملى و هريك از اين دو را به اقسام خاصى تقسيم نموده و براى هر يك تعريفى ارائه كرده است و مدّعى است كه همه علوم برهانى را بايد در همين اقسام جاى

‌