‌‌ شيخ در اينجا بعد از كم متصل مى‌گويد: «الذى يقابله بوجه ما» و با اين تعبير اشاره به تقابل بين كم متصل و كم منفصل مى‌كند، و بايد توضيح داده شود كه چه نوع تقابلى بين آنها وجود دارد.

‌‌ در اين زمينه [= كميت چه متصله‌اش و چه منفصله‌اش] آراء و نظرات باطلى هست كه بايد بدانها پرداخت. از جمله آراء باطله در اين زمينه اين است كه فيثاغورثيان معتقد بودند كه «عدد مبدء همه اشياء است». اين عقيده را بايد ابطال نماييم. بحث ديگر در مورد كميات اين است كه آيا مفارق‌اند يا نه.[١] شيخ مى‌فرمايد: اثبات خواهيم كرد كه كميت چه متصله‌اش و چه منفصله‌اش مفارق نيست.

‌‌ و بالاخره در مبحث كميات به اعراض كميات هم بايد بپردازيم، البته تا جايى كه وارد حوزه مسائل طبيعى و يا رياضى نشويم.

ومِن توابعِ الواحدِ: الشبيهُ، والمساوِى، والموافقُ، والمجانسُ، والمُشاكلُ، والمُماثلُ، والهوهوَ. فيجب أَن نتكلّمَ فى كلِّ واحد مِن هذِه ومُقابلاتِها، وأَنَّها مناسبةٌ للكثرةِ مثلُ الغيرِ[٢] الشبيهِ وغيرِالمُساوى، وغيرِ الُمجانس وغيرِ المُشاكل، والغيرِ بالجملة والخلافِ، والتَّقابُلِ، وأَصنافِها والتّضادِّ بالحقيقةِ، وماهيّتِه.

«و از توابع واحد، شبيه و مساوى و موافق و مجانس و مشاكل و مماثل و هو هو مى‌باشند. پس بايد درباره هريك از اينها و درباره مقابلات اينها سخن بگوييم كه اين مقابلات مناسبت با كثرت دارند مثل غير شبيه، غير مساوى، غير مجانس، غير مشاكل و غيرى كه مطلق است [و مقابل هو هو است] و بايد درباره خلاف و تقابل و اصناف تقابل و درباره تضاد حقيقى و ماهيت آن صحبت كنيم.»[٣]

[١] گفتنى است‌كه مباحث مربوطه بهواحد و كثير در هر ١٠ فصل از مقاله ٣ و هر ٣ فصل مقاله ٧ آمده است. [٢] در الهيات چاپ قاهره ـ كه مورد قرائت ماست ـ و همچنين در الهيات چاپ تهران [ص ٢٩٠]تعبير «الغير الشبيه» آمده كه با توجه به تعابير بعدى معلوم است كه اين هم بايد «غير الشبيه» باشد. [م]اتفاقاً در نسخه شرح الهيات نراقى «غير الشبيه» آمده است. [ص ٢٠٠] [٣] اين مباحث در مقاله ٧ مطرح مى‌شود. ‌‌