‌‌ تعبير «مهيِّئة ايّاها للسعادة الاخرويّة» تعبيرى است متشابه و قابل تفسيرهاى گوناگون. اين تعبير را مى‌توان چنين تفسير كرد كه مراد شيخ آن است كه حصول معارف و معقولاتْ غايت نهايى و كمال اقصى براى نفس نيست بلكه اين معقولات وقتى براى نفس حاصل شدند نفس را آماده براى سعادت آخرت مى‌كنند و سعادت آخرت امرى غير از عقل بالفعل‌شدن نفس است.

‌‌ از سوى ديگر مى‌دانيم كه مشائين تصويرشان از سعادت آخرت چنين است: اگر نفس معقولات را ادراك كرد و به مرتبه عقل بالفعل رسيد، اين امر كمال نهايى براى نفس است و اين همان سعادتى است كه انسان بايد در پى نيل بدان باشد. شيخ هم در اكثر كلماتش اين مبناى مشائين را قبول كرده است.[٢] پس اين تعبير شايد بيان همان

[١] مرحوم خوانسارى مى‌فرمايد: ظاهر كلام شيخ اين است كه منفعت علوم همان كمال نفس است و خيرى كه اين منفعت ما را بدان مى‌رساند همان سعادت اخروى است در حالى كه در جاهاى ديگر از كلام فلاسفه [مشاء]ظاهر مى‌شود كه در آخرت كمالى نيست كه از طريق علوم حاصل آيد بلكه خود علوم در آخرت كمالى خواهند بود كه از آنها لذت مى‌بريم و اما اينكه چرا در دنيا از اين علوم لذت حاصل نمى‌شود بخاطر اين است كه در دنيا نفس مستغرق در تدبير بدن و اشتغال به محسوسات است. پس مراد شيخ اين است كه تحصيل علوم در دنيا سبب بقاء آنها در آخرت مى‌شود و اين همان سعادتى است كه خير در آخرت است و به همين اعتبار هم مى‌توان بر تحصيل علم «منفعت» اطلاق كرد.‌‌ [الحاشية، صص ٦ ـ ١١٥]

‌‌ مرحوم نراقى هم تقريباً همين سخنان مرحوم خوانسارى را آورده است و در كنار اينها قول جديدى نقل مى‌كند و آن اينكه علوم خودشان لذت و سعادت اخروى‌اند پس براساس اين قولْ، نافع و منفعت و خير متحدند در حالى كه براساس ظاهر كلام شيخ در اينجا علوم نافع‌اند و منفعت كمالى است كه از علوم حاصل مى‌آيد و خير، سعادت اخروى است و براساس قولى كه ـ در كلام خوانسارى آمده بود ـ در آخرت كمالى بر آمده از علوم وجود ندارد بلكه علوم در آخرت كمالى هستند كه از آنها لذت مى‌بريم يعنى نافع و منفعت متحد مى‌شوند ولى سعادت با آن دو مغاير است. (دقت شود) [شرح الهيات، ص ١٢٩]

[٢] سزاوار است براى آگاهى از نظر شيخ در باب ارتباط تعقل معقولات با رسيدن به سعادت اخرت به سخنان ديگر او در جاهاى ديگر مراجعه كنيد از جمله: طبيعيات شفاء (٦) النفس، ص ١٨١ تا ١٨٦; نيز النجاة، جزء ٢، ص ١٥١ تا ١٦٠; نيز المبدء و المعاد، ص ١٠٩ تا ١١٥; نيز [شرح عيون الحكمة، فخر رازى، ج ٣، ص ١٣٦ تا ١٧١].

‌‌ گفتنى است كه از بعضى سخنان شيخ چنين برمى‌آيد كه تعقل معقولات را براى رسيدن به سعادت آخرت كافى نمى‌داند بلكه در كنار آنها وجود اخلاق فاضله را نيز لازم مى‌داند.

‌‌