مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٢٢ - أب در مسأل&#١٧٢٨ عَول, فی من ینقص علیهم نیست

وارد می‌شود که دارای فرض است در همان صورتِ فرض؛ همچون بنات و أخوات که فریضۀ آنها ثلثان است, و در صورت دخول زوج یا زوجه, چنانچه پدر و مادر هم باشند با بنات، سهمیّۀ فرضیّۀ ثلثان آنها نقصان می‌پذیرد. ولی «أب» در صورت وجود أولاد, سهمیّه‌اش علیکلّتقدیر سُدس است و هیچ‌گاه نقصان پیدا نمی‌کند؛ و در صورت نداشتن أولاد، «أب» فریضه ندارد و آنچه به ارث می‌برد بالقرابة است. و بنابراین اگر فرض کنیم میّت دارای أبوان و زوج باشد، اُمّ در صورت عدم حاجب ثلث می‌برد، و زوج نصف می‌برد؛ و بقیّه‌اش که اتفاقاً سُدس است به أب می‌رسد. و در اینجا که سهمیّۀ أب از اُمّ کمتر شده است, به عنوان نقص نیست؛ بلکه چون اصولاً در این حال فریضه ندارد, سهمیّۀ او بالقرابة یک سُدس شده است که نسبت به سهمیّۀ اُمّ کمتر است.

اقول: اگر کسی بگوید: طبق قاعدۀ «کُلُّ فریضةٍ لَم یُهبِطْها اللهُ إلّا‌ إلی فریضةٍ‌، فهذا ما قَدَّم؛ و أمّا ما أخَّر، فَکُلُّ فریضةٍ‌ إذا زالَت عن فرضها، لم یکن لها إلّا ما بقی.»[١] باید أب را از ما أخَّر بدانیم, و در صورت لزوم عَول, همچون اجتماع بنتین و أبوین و زوج یا زوجه, پس از أداء سهمیّۀ ‌زوج که ربع است و یا زوجه که ثمن است، سهمیّۀ اُمّ را سُدس بدهیم, و نقص را بر بنتین و أب مجموعاً وارد کنیم. و بعبارة اُخری فرقی بین أب و بنتین نیست که هر کدام فقط در صورت خاصّی فریضه دارند, و در غیر آن صورت فریضه ندارند. أبْ در صورت وجود أولاد فریضه‌اش سدس است, و در غیر آن صورت فریضه ندارد و بالقرابة ارث می‌برد؛ و بنتین هم در صورت عدم أولاد دیگری ثلثان می‌برند، و در صورت وجود فرزند ذکور دیگری سهمیّۀ آنها تغییر می‌کند و (لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ)[٢] می‌برند, و البتّه بنابر تعداد أولاد ذکور که ضمیمه شده، سهام آنها اختلاف پیدا می‌کند.

[١]. الکافی، ج ٧، ص ٨٠، با قدری اختلاف.

[٢]. سوره النّساء (٤) آیه ١١.