مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ١٤٦ - رسالهای در عدم جواز فَتک و ترور

أباالصّباح، البُشری!“ ‌فقلت: بشَّرک اللهُ بخیرٍ؛ فما ذاک؟ فقال: ”إنّ الجَعدَبن عبدالله مات البارحةَ فی داره الّتی فی الجَبّانة‌، فأیقَظوه للصّلاة فإذا هو مِثلُ الزِقّ[١] المنفوخِ میتًا. فذهبوا یَحملونه، فإذا لحمُه یسقُطُ عن عَظْمه، فجمعوه فی نَطعٍ[٢]، فإذا تحتَه أسودُ، فدَفَنوه.“

محمّدبن یحیی عن محمّدبن الحسن عن ابن محبوب مثله.

در نهج البلاغه، جلد ٢، صفحه ١٩٣ از طبع مصر با تعلیقه عبده، در حکمت ٢٥٩ گوید:

«و قال علیهالسّلام: ”الوفاءُ لأهل الغَدر غدرٌ عندَ الله، و الغَدر بأهل الغَدر وفاءٌ عند الله.“»[٣]

و این کلمۀ حکمت را زمخشری در ربیع الأبرار، جلد ٤، صفحه ٢٧١، از آن حضرت نقل کرده است.

در ربیع الأبرار، جلد ٤، صفحه ٢٦٨، گوید:

«فَتْکَتا‌ الإسلامِ: فَتکةُ عبدِالملکبن مروان بعَمروبن سعید الأشدَق، و فَتکةُ المنصور بأبی مسلم.»

و در ربیع الأبرار، جلد ٤، صفحه ٢٨٤، گوید:

«النبیّ صلّی و اله علیه (و آله): ”لا فَتکَ فی الإسلام.“[٤] و عنه: ”قَیّدَ الإسلامُ الفَتک“.»[٥]

[١]. أی القِربة. (محقّق)

[٢]. المعجم الوسیط: «بساطٌ من جلد.»

[٣]. نهج‌البلاغه (عبده)، ج ٤، ص ١٩٣.

[٤]. دکتر سلیم نعیمی در تعلیقه گوید: «لم نعثُر علی هذا الحدیث فی کتب الصّحاح.»

[٥]. أخرج أبوداود (باب جهاد، ص ١٥٧) و أحمدبن حنبل (ج ١، ص ١٦٦ و ١٦٧؛ ج ٤، ص٩٢): «إنّ الإیمان قَیَّد الفتکَ؛ لا یفتِک مؤمنٌ»؛ *

* و فی لسان العرب: «”قیّد الإیمانُ الفتکَ؛ لا یفتِک مؤمنٌ“؛ قال أبوعبید: ”الفتک: أن یأتیَ الرجلُ صاحبَه و هو غارٌّ غافلٌ حتّی یشُدَّ علیه فیقتُلَه.“... و الغیلة: ‌أن یَخدَعَ الرّجلَ حتّی یَخرُجَ به إلی موضعٍ یَخفَی فیه أمرُه، ثمّ یقتَله.» (اُنظُر لسان العرب، فتک).

و در ربیع‌الأبرار، ج ٤، ص ٢٨٥ گوید: «و أوّلُ فَتکٍ فی الإسلام ما فعله أبولؤلؤة، غلام المغیرةبن شعبة، قاتِل عُمر، ثمّ فتکةُ عمروبن جرموز بالزّبیربن ‌العوام، ثمّ فتکة عبدالرحمنبن ملجم* بعلیٍّ علیه السّلام؛ و فتکة‌ُ البراص فی الجاهلیّة ‌مَثَلٌ.»

* دکتر سلیم نعیمی در تعلیقه گوید: «هو عبدالرحمنبن ملجم المرادی التَدؤُلی الحمیری، من أشدّ الفرسان، أدرک الجاهلیّة و هاجر فی خلافة عمر، و قرأ علی معاذبن جبل، فکان من القرّاء و أهل الفقه و العبادة. ثمّ شهد فتح مصر و سکنها، فکان فیها فارسبن بنی تَدؤُل. و کان من شیعة علیّبن‌أبی‌طالب و شهد معه صفّین، ثمّ خرج علیه فاتّفق مع البَرَک و عمروبن بکر علی قتل علیّ و معاویّه و عمروبن العاص فی لیلةٍ واحدةٍ (١٧ رمضان)؛ و تعهّد البَرَک بقتل معاویه، و تعهّد عمروبن بکر بقتل عَمروبن عاص، و تعهّد ابنُ ملجم بقتل علیّ. فقصد الکوفةَ، و استعان برجلٍ یُدعی شبیبًا الأشجعیّ. فلمّا کانت لیلةُ ١٧ رمضان، کَمَنّا خلفَ الباب الّذی یَخرُج منه علیٌّ لصلاة الفجر. فلمّا خرج ضربَه شبیبٌ فأخطأه، فضربه ابن ملجم فأصاب مُقدَّمَ رأسه. فنهض مَن [فی] المسجد، فحمَل علیهم بسیفه فأفرجوا له، فتلقّاه المغیرةبن نوفل بقطیفةٍ رمی بها علیه، و حمله و ضرب به الأرض و قعد علی صدره، و فرّ شبیبٌ. وتُوُفّی علیٌّ من أثر الجرح، فقتله الحسن قصاصًا سنة ٤٠ ه‌ .»