‌‌ پس در فلسفه از واجب به عنوان علت وجود اشياء از آن جهت كه موجودند نه از آن جهت كه حركت يا كيفيت خاصّى دارند بحث مى‌شود و اين بحث در ضمن بحث از علل بعيده و اسباب قصوى جاى دارد.

‌‌ بخش ديگرى از فلسفه، مباحثى است كه پيرامون عوارض موجود مطرح مى‌گردد. در مورد اين بخش، شيخ توضيحى نداده است و البتّه نيازى هم به توضيح ندارد زيرا بارها اين مطلبْ بيان شده است كه موضوع فلسفه «موجود بما هو موجود» است و چون در هرعلمى از عوارض موضوع بحث مى‌شود پس ضرورتاً در فلسفه هم از عوارض موجود بحث خواهد شد.

ومِنها ما يَبحثُ عن مَبادىءِ العلومِ الجُزئيّةِ. و لأَنَّ مبادىءَ كلِّ علم أَخَصَّ هى مسائلُ فى العلمِ الأَعلى، مثلُ مبادئ الطّبِّ فى الطّبيعىِّ،، و المساحىِّ فى الهندسةِ، فيعرضُ إذنْ فى هذَا العلمِ أَن يتَّضحَ مبادئُ العلومِ الجُزئيّةِ الَّتى تبحثُ عن أَحوال الجزئيّاتِ الموجودةِ. فهذَا العلمُ يبحثُ عن أَحوالِ الموجودِ، والأُمورِ الّتى هى له كالأَقسامِ و الأَنواعِ، حَتّى يبلُغَ إِلى تخصيص يحدُثُ معهُ موضوعُ العلمِ الطَّبيعىِّ فيُسلّمهُ إِليهِ، و تخصيص يحدثُ معهُ موضوعُ الرّياضىِّ فيسلّمِهُ إِليهِ، وكذلكَ فى غير ذلكَ. وما قبلَ ذلك التَّخصيصِ كالمبدإِ، فنبحثُ عنهُ و نقرّرُ حالَه.

«و بخشى از فلسفه هم بحث از مبادى علوم جزئى است. و چونكه مبادى علم اخص، مسائل علم اعلى هستند، چنانكه مبادى علم طب مسائل علم طبيعى، و مبادى علم مساحى مسائل علم هندسه‌اند، بنابراين بايد در فلسفه مبادى علوم جزئى، ـ علومى كه از احوال موجودات خاص بحث مى‌كنند ـ واضح [و اثبات]گردد. پس فلسفه از احوال موجود بحث مى‌كند و نيز از امورى كه نسبت به موجود مثل اقسام و انواع‌اند تا جايى كه به خصوصيتى برسيم كه موضوع علم طبيعى حادث شود پس موجود تخصص يافته به خصوصيت طبيعى [يا بحث از آن] را به علم طبيعى وا گذارد، يا به

‌‌