سعادت برسد. حال در اينجا شيخ مطرح مى‌كند كه آيا علاوه بر حكمت، امور ديگرى مثلا اخلاق و اعمال شايسته هم در سعادتِ نفس نقشى دارند يا نه. بايد توجه داشت كه چون شيخ حكمت را در عرض اخلاق قرار داده، پس بايد مرادش از حكمت فقط حكمت نظرى باشد زيرا اخلاق و امور مشابه آن داخل در حكمت عملى‌اند.

‌‌ علاوه بر مطالبى كه در فهرست ذكرشده، امور ديگرى هم در كتاب آمده مثل بحث از امامت و سياست مدن كه در اواخر مقاله دهم بدانها پرداخته است.

‌

سخن پايانى اين فصل

نقد و بررسى مطرح كردن مسأله معاد و نبوت در فلسفه

وقتى به فهرست مطالب كتاب الهيات شفاء ـ كه شيخ آن را در اين فصل ارائه كرده ـ نظر كنيم مى‌يابيم كه مسائلى در اين كتاب آمده كه با توجه به تعريف فلسفه اولى نبايد آنها را جزو مسائل فلسفه بدانيم مثل مسأله معاد، نبوت و امامت. سؤالى كه در اينجا مطرح مى‌شود اين است كه چرا شيخ اين مسائل را جزو مسائل فلسفى قرار داده است؟

‌‌ در پاسخ اين سؤال يا بايد گفت كه شيخ اين مسائل را استطراداً در كتاب فلسفى‌اش مطرح كرده نه اينكه اينها حقيقتاً مسائلى فلسفى باشند و يا اينكه بايد معتقد شويم كه شيخ همه اين مسائل را جزو مسائل فلسفه اُولى مى‌داند به اين دليل كه اولا راه اثبات اين مسائل برهان عقلى است و ثانياً اينها امورى‌اند كه در طبيعيات و رياضيات مورد بحث قرار نمى‌گيرند.

‌‌ البته بايد بگوييم كه بحث تفصيلى پيرامون اين مطالب در علوم ديگر مى‌آيد مثلا تفاصيل سياست مدن مربوط به حكمت عملى مى‌شود و در اين كتاب هم بدانها پرداخته نشده است ولى اصول اينها مثل اينكه اخلاق چيست و چه تأثيرى در سعادت نفس انسانى دارد و چگونه باعث مى‌شود كه انسان در آخرت متنعم به نعمتهاى اخروى شود، در همين كتاب مطرح شده است.

‌‌ اگر پذيرفتيم كه شيخ بحث از معاد و نبوت و امامت را حقيقتاً جزو مسائل فلسفه اُولى مى‌داند مشكلى پيش مى‌آيد و آن اينكه: اعراض ذاتيه را چگونه تفسير كنيم تا امور مذكور جزو اعراض ذاتيه موجود بما هو موجود ـ كه موضوع فلسفه اولى است ـ محسوب شوند.

‌‌