قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٢٧٦ - كل ما صح على الفرد صح على الطبيعة من حيث هى

كلّ ما صحّ على الفرد صحّ على الطّبيعة من حيث هى، و كلّ ما

إمتنع على الطبيعة إمتنع على أفرادها

هرآنچه بر فردى از افراد طبيعت يك شىء قابل حمل باشد، بر نفس طبيعت آن شىء نيز قابل حمل است؛ و آنچه بر نفس طبيعت شىء قابل حمل نباشد، بر هيچ‌يك از افراد آن شىء قابل حمل نخواهد بود.

مقصود از كلمۀ طبيعت، كه در اين قاعده به كار برده شده، همانا ماهيت لا بشرط مقسمى است كه از هرگونه قيد و شرط حتى از قيد لا بشرط بودن منزه است. حكما در باب اعتبارات ماهيت، براى ماهيت سه نوع اعتبار قائل شده‌اند كه به ترتيب عبارتند از:

١. بشرط شىء ٢. بشرط لا ٣. لا بشرط

اين سه اعتبار را به تعبير ديگر، مخلوطه، مجرده و مطلقه نيز ناميده‌اند.

ماهيت مخلوطه يا بشرط شىء، عبارت است از ماهيت بشرط وجود در خارج.

ماهيت مجرده يا بشرط لا، عبارت است از ماهيت بشرط عدم وجود در خارج.

ماهيت مطلقه يا لا بشرط، عبارت است از ماهيتى كه نه مشروط است به وجود و نه مشروط است به عدم؛ بلكه ذات ماهيت من حيث هى اعتبار گرديده است.

پس از تقسيم ماهيت برحسب اعتبار به اقسام سه‌گانه، كه براساس حصر عقلى انجام گرفته است، اين مسئله مطرح شده كه آيا كلى طبيعى كه عبارت است از اصل طبيعت و صرف حقيقت يك شىء، با كدام يك از اقسام ماهيت قابل انطباق است؟

در اينجا عقايد مختلف و اقوال بسيار مورد بحث و گفت‌وگو قرار گرفته است؛ ولى آنچه محققين از حكما در اين باب گفته‌اند اين است كه كلى طبيعى و صرف حقيقت يك شىء با هيچ‌يك از اقسام ماهيت قابل انطباق نيست؛ بلكه كلى طبيعى عبارت است از