وجود نسبت ميان دو شىء به اين صورت كه مثلا «الف» «ب» است آگاه باشيم و هرگونه احتمالى كه خلاف آن باشد، ممتنع بدانيم. مقدمۀ يقينى كه قياس برهانى از آن تشكيل مى‌گردد، داراى چهار شرط است كه با فقدان هركدام از آن شرايط، قياس مفيد يقين نخواهد بود. شرايط يقينى بودن مقدمۀ قياس برهانى عبارتند از:

١. ضرورى الصّدق بودن قضيه، اگرچه از حيث جهت ممكن باشد؛ زيرا اگر قضيه ضرورى الصدق نباشد، ممتنع بودن طرف مخالف آن محرز نمى‌گردد؛ و مادام كه امتناع طرف مخالف قضيه محرز نشود، يقينى بودن آن امكان‌پذير نخواهد بود.

٢. دائم الصّدق بودن قضيه در جميع اوقات؛ زيرا اگر قضيه در جميع اوقات دائم الصدق نباشد، لازم مى‌آيد در برخى اوقات كاذب باشد؛ و هنگامى كه كذب قضيه در برخى اوقات امكان‌پذير گردد، امتناع آن محرز نخواهد بود؛ و مادام كه امتناع كذب قضيه محرز نباشد، يقينى بودن صدق آن امكان‌پذير نخواهد بود.

٣. كلية الصدق بودن قضيه در جميع احوال؛ زيرا اگر قضيه در جميع احوال به‌طور كلى صدق نكند، لازم مى‌آيد در برخى احوال كاذب باشد؛ و هنگامى كه كذب قضيه در برخى احوال امكان‌پذير گردد، امتناع آن محرز نخواهد بود؛ و مادام كه امتناع كذب قضيه محرز نباشد، يقينى بودن آن امكان‌پذير نخواهد بود.

٤. محمول قضيه براى موضوع آن ذاتى باشد؛ به‌طورى كه با وجود موضوع، موجود گردد و با رفع آن مرتفع شود؛ زيرا اگر چنين نباشد، يقينى نخواهد بود و يقينى نبودن مقدمۀ قياس برهانى در همۀ موارد مذكور خلاف فرض است.

باتوجه به آنچه در اينجا ذكر شد، برهانى بودن مفاد قاعده در مورد علوم برهانى به روشنى معلوم مى‌شود. زيرا اگر مسائل علم از طريق برهان به مرحلۀ اثبات برسد، بدون هيچ شبهه بايد آن مسائل نسبت به موضوع آن علم از جمله عوارض ذاتى بوده باشد و به اين‌ترتيب صدق قاعدۀ «موضوع كلّ علم ما يبحث فيه عن عوارض الذاتية» در علوم برهانى ظاهر ميگردد.

از نظر شيخ الرئيس ابو على سينا موضوع هر علم عبارت است از چيزى كه عوارض ذاتيش در آن علم مورد بحث قرار مى‌گيرد. عرض ذاتى نيز در نظر وى عبارت است از خارج محمول كه بدون واسطه عارض شىء گردد؛ و بنابراين قاعده است كه موضوع فلسفۀ اولى را كه خود دانش برين مى‌نامد، موجود بما هو موجود دانسته است؛ چنان‌كه