قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٤٤٧ - آيا سخن ابن سينا در اين باب متناقض است؟

من زيادة الصفات الإضافيّة إنّما هى زيادة المفاهيم و العنوانات و المعانى النسبية ١.

حاج ملاّ هادى سبزوارى قاعدۀ «واجب الوجود بالذّات واجب الوجود من جميع الجهات» را به صورت نظم در يك بيت خلاصه كرده و در چند مورد به آن استناد نموده است، چنان‌كه گويد:

ما واجب وجوده بذاته فواجب الوجود من جهاته ٢

يكى از مواردى كه وى به اين قاعده استناد نموده، هنگامى است كه در مقام رد مذهب كراميه برآمده است. فرقۀ كراميه بر اين عقيده‌اند كه صفات حقيقيۀ حق تعالى حادث و زائد بر ذاتند. حاجى با استناد به قاعدۀ مذكور بطلان عقيدۀ اين جماعت را ثابت نموده است. وى براى ابطال عقيدۀ متكلمين در باب معناى قدرت حق تعالى نيز به اين قاعده استناد كرده است. متكلمين معتقدند قدرت بارى تعالى عبارت است از «صحّة الفعل و التّرك» و به‌اين‌ترتيب انفكاك متعلق قدرت را از ذات حق تعالى در وقتى از اوقات معتبر دانسته‌اند. حاج ملاّ هادى صحّة الفعل و التّرك را به معناى امكان الفعل و الترك گرفته و با استناد به اين قاعده عقيدۀ متكلمين را ابطال نموده است.

[١] اسفار اربعه. ج ١، ص ١٢٦، حاشيۀ س ره.

[٢] شرح منظومه. ، ص ١٥٦.