قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٤٧٢ - آيا اين قاعده منافى عموم قدرت حق تعالى است؟
امر بديهى است كه انسان نسبت به خوردن و آشاميدن توانا است. اين امر نيز بديهى است كه پيوسته خوردن و آشاميدن از طريق دهان انسان انجام مىگيرد. بنابراين اگر انسان خوردن و آشاميدن را از طريق ساير مجارى بدن انجام نمىدهد، هرگز بدان معنا نيست كه از خوردن و آشاميدن ناتوان است؛ بلكه معناى خوردن و آشاميدن جز اين نيست كه همواره از طريق دهان در عالم حيوان صورت تحقق پذيرد.
باتوجه به آنچه ذكر شد، بهروشنى معلوم مىشود اگر صدور موجودات كثير از واحد من جميع الجهات، عقلا محال باشد و از واحد محض جز امر واحد صادر نگردد، هرگز بدان معنا نيست كه واحد من جميع الجهات موجودى ناتوان است؛ زيرا معناى توانايى در افعال برحسب موازين عقلى اين است كه از واحد جز واحد صادر نگردد. بنابراين قاعدۀ «الواحد لا يصدر عنه إلاّ الواحد» بههيچوجه منافى با عموم قدرت حق تعالى نمىباشد و آنچه متكلمين، مانند امام فخر رازى و ابو حامد غزالى، در اين باب ابراز داشتهاند، جز يك پندار بىاساس نيست. اين قاعده در كتابهاى زير مورد بحث و گفتوگو قرار گرفته است:
١. فلاسفة العرب الكندى. مختارات يوحنا قمير. چاپ بيروت. ص ٣٨.
٢. سهروردى. تلويحات. چاپ استانبول. ص ٥٠.
٣. امام فخر رازى. اربعين فى اصول الدين. چاپ حيدرآباد دكن. ص ٢٣٩.
٤. ميبدى، شرح هدايه. چاپ سنگى. ص ١٤١.
٥. ابن رشد اندلسى. ما بعد الطبيعه. ص ١٦٠،٦١،٢١.
٦. صدر الدّين قونوى. مصباح الانس. چاپ سنگى. ص ٢٩.
٧. امام فخر رازى. مباحث المشرقيه.٢ ج. ج ١. ص ٤٦٠.
٨. حاشيۀ ميرزا جان بر محاكمات. ص ٢١٠.
٩. ميرداماد. قبسات. ص ٢٢٨.
١٠. ابن رشد. تهافت التهافت. چاپ مصر. ص ٢٩٠.
١١. اثولوجيا. منسوب به ارسطو. ميمردهم. در حاشيۀ قبسات. ص ٢٩٣.
١٢. ابن سينا. اشارات. چاپ ايران.٣ ج. ج ٣. ص ١٢٣.
١٣. سهروردى. حكمة الاشراق. چاپ سنگى. ص ٣١٤.
١٤. مجموعه رسائل فارسى سهروردى. رسالۀ الواح عمادى. چاپ تهران. ص ١٤٧.