شيخ شهاب الدّين سهروردى ضمن برشمردن اقسام واحد به اين قاعده تمسّك كرده و هرنوع از انواع عقول مجرده را منحصر در يك فرد دانسته است. وى به‌طور كلى واحد را به دو قسم نموده كه به‌ترتيب عبارتند از:

١. واحد من جميع الوجوه

٢. واحد من وجه

واحد من جميع الوجوه عبارت است از واحدى كه به‌هيچ‌وجه من الوجوه قابل تقسيم نباشد؛ يعنى داراى اجزاء مقدارى و اجزاء حدى نباشد و قابليت تقسيم به جزئيات را نيز مانند يك كلى نداشته باشد. اين‌گونه واحد را كه به هيچ‌وجه قابل تقسيم نيست، به واجب الوجود بالذّات مانند كرده است؛ ولى واحد من وجه را به عقل و نفس و فلك مانند نموده است. زيرا هركدام از آنها اگرچه از يك جهت قابل تقسيم نيست، و ليكن از پاره‌اى جهات قابل تقسيم مى‌باشد؛ ولى از جهت اجزاى حدّيه و هم‌چنين از حيث جزئيات قابل تقسيم مى‌باشد. و نيز مانند عقل كه از حيث اجزاى مقدارى و هم‌چنين داشتن جزئيات قابل تقسيم نيست؛ ولى از حيث اجزاى حدّيه، موجود قابل تقسيم به‌شمار مى‌آيد و اين از آن جهت است كه عقل را در عالم ذهن، مركب از جنس و فصل، و در عالم خارج، بسيط دانسته‌اند و هرچيزى كه در خارج بسيط و مجرد از ماده باشد نوع منحصربه‌فرد خواهد بود.

عبارت سهروردى در اين باب چنين است:

الواحد من جميع الوجوه هو الّذى لا ينقسم بوجه من الوجوه لا إلى الأجزاء الكميّة و لا الحدّية و لا إنقسام الكلّى إلى جزئياته و هذا كالواجب لذاته لإنتفاء أقسام الإنقسام عنه. و الواحد من وجه هو الّذى ينقسم من ذلك الوجه الّذى هو به واحد و إن إنقسم من غيره و ذلك كالنّفس الإنسانيّة فإنّها واحدة من حيث إنّها لا ينقسم إلى الأجزاء الكميّة و إن إنقسمت إلى الأجزاء الحدّية و إلى الجزئيات؛ و كالعقل فإنّه واحد من حيث أنّه لا يقبل القسمة الكمّية و لا إنقسام الكلّى إلى جزئياته لإنحصار نوع كلّ عقل فى شخصه و إن إنقسم إلى الأجزاء الحدّية ٢.

صدر المتألّهين براى اثبات اين قاعده برهان اقامه نموده و در بسيارى موارد به آن

[١] همان‌جا.

[٢] حكمة الاشراق (همراه شرح قطب الدين شيرازى) ص ٢٨٠.