قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ١٦٣ - ثبوت شىء لشىء فرع لثبوت المثبت له

لا ينفكّ عن ثبوت الشّىء فى نفسه، و عند هذا أظهر ورود السّؤال على الوجه الثّانى. و لو سلّم فلا نسلّم أنّه إذا كان ثبوت الشّىء للشّىء فى عامل ثبوت الشّىء و متأخّرا عنه كان إثبات الشّىء للشّىء متأخّرا عن إثباته فى نفسه. . . ١.

گويا مقصود ميرزا جان در حاشيه از بعض محققين، قطب الدّين شيرازى شارح كتاب حكمة الاشراق است. زيرا پيش از وى اين قاعده را به اين صورت قطب الدين شيرازى در شرح كلام شهاب الدين سهروردى به كار برده است. آنجا كه سهروردى نور را به دو قسمت «فى نفسه لنفسه» و «فى نفسه لغيره» تقسيم كرده است و سرانجام گفته است كه اگر نور فى نفسه نباشد، لنفسه نيز نخواهد بود. چنان‌كه مى‌گويد:

عرفت أنّ ما لا يكون نورا فى نفسه لا يكون نورا لنفسه لأنّ ثبوت الشّىء للشّىء فرع على ثبوته فى نفسه. . . ٢.

[١] حاشيۀ ميرزا جان بر محاكمات. ص ١٢.

[٢] شرح حكمة الاشراق سهروردى. ص ٣٠٠.