قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٤٠ - موارد جريان قاعده

آن. پس هنگامى كه براى نفوس ناطقۀ متكثره، علتى از قبيل واجب الوجود يا اجسام يا خود نفوس نيافتيم، ناچار بايد اعتراف كنيم كه امرى مفارق و جوهرى قدسى منشأ پيدايش و علت نفوس ناطقۀ متكثره مى‌باشد ١.

شيخ الرئيس ابو على سينا به قاعدۀ امكان اشرف كاملا توجه داشته و آن را معتبر دانسته است، چنان‌كه مى‌گويد:

الطبيعة ما لم يوف على النّوع الاتم شرائط النّوع الانقص بكماله لم تدخل فى النوع الثّانى ٢.

اين عبارت از ابن سينا معروف است كه صدر المتألهين در بسيارى موارد آن را در آثار خويش آورده است.

حاج ملاهادى سبزوارى اين عبارت را كه صدر المتألهين از ابو على سينا نقل كرده با قاعدۀ امكان اخس تطبيق نموده است، چنان‌كه مى‌گويد:

و هذا هو قاعدة امكان الاخس التى موضع استعمالها السّلسلة النّزولية، فتفطّن ٣.

[١] مجموعه مصنفات شيخ اشراق. ج ١، التلويحات، ص ٥١.

[٢] رسائل ابن سينا. ج ٢، ص ٢٤.

[٣]اسفار. ج ٦، ص ٩٧، حاشيۀ س رحمه اللّه.