تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٦٦ - تفسير ابيات

فرد مشخص را نمونهء اولياء الله قرار داده است و اولياء الله كه به جهت رياضتها و تربيتهاى روحى نيروى بس عظيمى را در زندگانى به دست مى آورند ، مى توانند كرامات و خارق العاده هايى را صورت بدهند و احتمال مى رود كه از تصرف اولياء الله شروع كرده سپس معجزات پيامبران الهى را متذكر مى شود كه هر دو آنها ( تصرف و معجزات ) نفوذ در اعماق هستى و پشت سر گذاشتن قوانين و روابط حاكم در صحنهء طبيعت است ، به اضافهء اختلافى كه دو مقولهء مزبوره با يكديگر دارند ] .
دوزخ نفس يا نتايج اعمال تبه كارانهء مردم پست شعله ها بر افروخته است ، اى كسى كه نفس ربانىاش از دم دريا افزونتر است در آن شعله هاى جان سوز بدم .
[ اكنون توجه كنيد كه قضا يا اطاعت از نفس كه باعث آويزان شدن پرده هاى تاريك ميان قواى درك ما و حقايق مى گردد ، چگونه حقايق و واقعيات را دگرگون مى نمايد : ] ١ - دريا با آن سطح و عمق بىكرانش مانند كفى مى نمايد .
٢ - واقعيت آن تف ناچيز كه اعتنايى به آن نمى كنى دوزخى است شعله ور ، چرا اين دوزخ براى تو محقر و ناچيز ديده مى شود ؟ براى اين كه تو آن را ناچيز ببينى و خشم و ساير صفات حيوانيت تحريك شود .
٣ - لشكر انبوه كفار را خداوند براى پيامبرش اندك نشان داد ، كه در نتيجه پيامبر ما با لشكريان معدودش به آنها پيروز گشت و اگر آنها را به همان كميت واقعى مى ديد اقدام به جنگ نمى كرد . اى پيامبر آن اندك نشان دادن انبوه لشكريان از عنايت و فضل پروردگار بود كه مضطرب نشوى ، خداوند دشمنان را به حضرت محمد صلى الله عليه و آله و ياران وى اندك نشان داد .
اين تقليل و ناچيز نماياندن هم در جهاد ظاهرى بود و هم در جهاد باطنى كه خداوند براى پيروزى آنان در هر دو جهاد انجام داد .
خداوند بدين ترتيب مشكلات را براى پيامبر تسهيل فرمود كه از مشكلات نهراسد ، اندك نشان دادن آن لشكر انبوه بود كه پيروزى را نصيب پيامبر كرد و