تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٧٦ - رابطهء مستقيم موقعيت لازم با واحدهاى مورد احتياج

بر موجوديت خودشان است درك نمى كنند ، اوضاع محيط و شرايط ذهنى آنان نمى گذارد كه نيل به كمال را واقعا لازم بدانند و در نتيجه احتياج به فرا گرفتن و عمل به اصول عالى اخلاق و انسانيت را احساس نمايند .
نطفه هاى اوليهء درك موقعيت لازم كه نيل به كمال است در سازمان روانى انسانى وجود دارد ، بارور شدن آنها به عهدهء مربيان جوامع است كه نگذارند آن نطفه ها در جنين غرايز حيوانى انسان بميرد و از حركت باز بايستد ، محيط را بهر شكل بايستى براى تربيت و حركت اين نطفه هاى اولى آماده سازند .
موضوع دوم - درك رابطه حقيقت مورد احتياج با موقعيت لازم است .
سيراب شدن آدم تشنه رابطهء ضرورى و مستقيم با مادهء آب دارد ، يعنى براى آوردن سيراب شدن خوردن آب مورد احتياج است . بدون اين دو موضوع يا احساس احتياج مفهومى ندارد و يا احتياج نمى تواند موجب حركت بسوى مادهء بر طرف كننده نياز بوده باشد ، براى تكميل اين مسئله بحث ذيل را دقت فرماييد :
رابطهء مستقيم موقعيت لازم با واحدهاى مورد احتياج مسلم است كه به جهت عوامل و شرايط گوناگون موقعيتهاى لازم براى افراد انسانى بسيار مختلف و متنوع است و به همين علت واحدهاى مورد احتياج نيز گوناگون و متنوع خواهند بود .
اگر فرض كنيم موقعيت لازم عبارت است از به دست آوردن محبت يك انسان . در اين صورت واحدهايى كه براى به دست آوردن اين موقعيت لازم ضرورى است عبارت است از تشخيص خواسته انسان مفروض و اقدام براى به دست آوردن آنها ، شما كه مى خواهيد محبت انسانى را جلب كنيد ، موقعيت لازمى را براى خود احراز كرده‌ايد ، به دست آوردن اين موقعيت بدون ايجاد مقتضيات و بر طرف كردن موانعى كه سد راه ميان شما و موقعيت مفروض است امكان پذير نخواهد بود ، براى آوردن موقعيت مطلوب كافى نيست كه شما يك رياضى دان شماره يك بوده باشيد ، يا بزرگترين فيلسوف نامور تاريخ باشيد ، يا ثروت تمام دنيا در اختيار شما بوده باشد ، يا رهبر و زمامدار همه جوامع