تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٥٤ - براى رسيدن دو موجود مخالف به قدر مشترك لازم است كه خصوصيت هر يك از آن دو حذف شود

و كلئوپاترا [١] و جاحظ [٢] و رابعهء عدويه [٣] و يك روسپى و انيشتين [٤] و هبنقه [٥] و تولستوى [٦] و راسپوتين [٧] . . . به يك رودخانه اى رسيده‌اند كه سيل خروشانى در آن راه افتاده است و اينان بايستى از آن سيل عبور كنند و اگر اينان دست همديگر را بفشارند با تراكم نيروها مى توانند از آن سيل عبور كنند .
در مسئلهء عبور از سيل كه يك پديدهء مشخص و لحظات محدودى از زمان را اشغال خواهد كرد همه موجودات ضد و نقيض كه در فوق نام برديم مشترك و اتحاد نظر دارند ، اما موجوديت و خواسته ها و هدف گيرىهاى هر يك از آنها پيش از رسيدن به كنار رودخانه و پس از عبور از آن چيست ؟ و چه خواهد شد ؟ اكنون بر گرديم به مسئله اى كه مطرح كرده بوديم ، گفتيم : تا قدر مشتركى ميان دو انسان مختلف وجود نداشته باشد اتحاد آن دو امكان ناپذير خواهد بود .
جاى تأسف است كه بشر اين حقيقت را درك مى كند كه اگر يك شخص سالم با يك نفر لنگ همراه باشد مجبور است مطابق قدرت آن لنگ راه برود ، ولى اين واقعيت را نمى خواهد درك كند كه ارواح سالم كه مجبوراند با روحهاى لنگ هم زيستى كنند ، مراعات اين لنگها به ضرر قافلهء بشريت است و بايستى نيروى تعليم و تربيت به حدى افزايش يابد كه اين دو دسته بتوانند با يكديگر هم زيستى كنند .

[١] كلئوپاتر زيباترين زن دنياى باستان . .
[٢] مرد اديب و دانشمند كه در زشتى ضرب المثل بود . .
[٣] زن متقى و پرهيزكار و عارف . .
[٤] فيزيك دان مشهور قرن بيستم . .
[٥] مردى از عرب كه به جهل و حماقت معروف بوده است . .
[٦] فيلسوف و راد مرد انسان دوست روسيه . .
[٧] كشيش تبه كار كه در زمان تزار به اعمال كثيف و ركيك مرتكب شده . .