تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٧٨ - بر كنار شدن از مقررات مرسوم كه در انسان قيافهء ديوانگان ايجاد مى كند ، اقسام گوناگونى دارد

((٢٣٤٣)) ليك هر ديوانه را جان نشمرى سر منه گوساله را چون سامرى
بر كنار شدن از مقررات مرسوم كه در انسان قيافهء ديوانگان ايجاد مى كند ، اقسام گوناگونى دارد قيافهء ديوانگى اقسام مختلفى دارد :
١ - ديوانگى واقعى - كه از اختلال تعقل و انديشه ناشى مى شود ، اين ديوانگى خود انواع بسيار گوناگونى دارد ، زيرا - تعقل و انديشه صدها فعاليت دارد كه با اختلال در يكى از آنها شخص به نوعى از جنون مبتلا مى شود . اگر ساير نيروهاى درونى را كه در طبيعت هماهنگ شخصيت يا در تعقل و انديشه دخالت مى ورزند به حساب بياوريم مسلماً انواع جنون خيلى زياد خواهد بود .
٢ - ديوانگى تصنعى - مانند خود را به سادگى زدن ، اينگونه تجاهل بر رسوم و مقررات و اصول كه متأسفانه در جوامع ما به طور فراوان پيدا مى شود ، يكى از عوامل بد بختى است كه مى تواند يك جامعه را دچار سقوط نمايد .
٣ - ديوانه هاى عاقل نما - اين قيافه در اشخاصى بروز مى كند كه از روى تبه كارى و خود پرستى انسان و انسانيت و اصول آن را در راه رسيدن به هدفهاى خود پاى مال مى كند .
در آن هنگام كه مى خواهيم عوامل بد بختى و سقوط جوامع را محاسبه كنيم با اين گونه قيافه هاى ضد انسانى به طور فراوان روبه رو مى گرديم ، به شرط اين كه متوجه باشيم كه كلماتى از قبيل : « قهرمان ملت خود » ، « دلاور و شجاع » كه پردهء تاريكى به قيافه هاى اين گونه اشخاص مى اندازد ، ما را فريب ندهد .
٤ - ما فوق عقلاى معمولى - راد مردان سازندهء تاريخ را هم تبه كاران ، ديوانه مى خوانند . پيش رفت بشريت به وسيلهء همين اشخاص بوده است كه متأسفانه نه خود