تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٧١٨ - اگر در كاوشهاى علمى از نورانيت واقعى بينى روىگردان شويد بالاخره عمر شما در كاوشها در تاريكى سپرى خواهد گشت

((٢٤٣٢)) همچو موشى هر طرف سوراخ كرد چون كه نورش راند از در گشت سرد
اگر در كاوشهاى علمى از نورانيت واقعى بينى روىگردان شويد بالاخره عمر شما در كاوشها در تاريكى سپرى خواهد گشت براى به دست آوردن معرفت در ميان چار ديوار جهان طبيعت مشغول تحليل و تجزيه و تركيب مى شويم ، اين تجزيه و تركيبها گاهى براى به دست آوردن هدفهاى جزئى زندگانى است ، مانند تهيهء وسايل گوناگون زندگانى .
جاى ترديد نيست كه اين روش با نظر به اهميت زندگانى طبيعى ما مفيد و ضرورى مى باشد .
اما ارزش اين معارف از ارزش خود هدف كه عبارت است از تهيهء وسايل زندگانى بالاتر نخواهد بود .
اگر بپذيريم كه آماده كردن وسايل زندگانى طبيعى هدف ايده آل هستى انسانها نيست ، مجبوريم اين حقيقت را قبول كنيم كه به دست آوردن معارف براى زندگانى مزبور نيز هدف اعلاى هستى انسانى نمى باشد .
اين تجزيه و تحليل كه ضرورتى به اندازهء ضرورت تنفس براى زندگى دارد مورد بحث و انتقاد هيچ عاقلى نيست ، آن چه كه از نظر عالىتر براى شخصيتهاى رشد يافته مطرح است ، مسئلهء ما فوق زندگى طبيعى است كه به طور قطع مطلوب همهء شخصيتهاى رشد يافته است .
براى به دست آوردن اين زندگى ايده آل علمى لازم است كه بتواند اشباع كنندهء آن مطلق باشد كه در مفهوم ايده آل وجود دارد . به دست آوردن اين علم به جهان بينى كلى نيازمند است كه اديان از يك طرف و مكتبهاى فلسفى از طرف ديگر به عهده مى گيرند ، با نظر دقيق ، آن مكتبهاى فلسفى كه نفوذ در اعماق هستى را برنامهء اساسى