تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٥٨ - جريان طبيعى و دگرگونى كميت و كيفيت و آثار آنها مانند ساير حقايق مربوط به مشيت الهى است

او است ظلم روا نمى داشت .
خداوندا خودت طعم زهر آگين بىدادگرى را به انسانهاى بىدادگر بچشان .


((٢٢٩٢)) هم چنان كه لشكر انبوه بود مر پيمبر را به چشم اندك نمود
((٢٢٩٣)) تا بر ايشان زد پيمبر بىخطر ور فزون ديدى از آن كردى حذر
جريان طبيعى و دگرگونى كميت و كيفيت و آثار آنها مانند ساير حقايق مربوط به مشيت الهى است مضمون دو بيت فوق در بارهء جنگ مسلمين با ابو سفيان و لشكريانش است ، در آياتى كه اين داستان وارد شده است ( و ما آيات مربوط را در بحث مخصوص به آيات متذكر شده‌ايم ) چنين است كه خداوند مى فرمايد : « در عالم رويا عدد آنها را ( دشمنان را ) براى تو اندك جلوه داد ، اگر همان مقدار موجود را به تو نشان مى داد احساس شكست مى كرديد و در اقدام به جنگ اختلاف نظر و نزاع بر پا مى نموديد ، ولى خداوند شما را از آن اختلافات و احساس شكست سالم نگه داشت ، او شنوا و دانا است » .
« در موقعى كه با مشركين رو در رو قرار گرفتيد در نظر شما اندك و شما را هم در نظر آنان كم جلوه داد تا آن چه را كه واقع شدنى است خداوند انجام بدهد و باز گشت تمام امور به سوى او است » .
ممكن است در بارهء اين داستان اين اعتراض كرده شود كه : چگونه امكان دارد خداوند يك كميت واقعى را دگرگون جلوه بدهد ، مثلًا با اين كه معدود در واقع هزار است آن را صد نشان بدهد ؟ آيا اين نوعى فريب دادن نيست كه مستلزم خلاف واقع است ؟