تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٠٧ - نيت بهتر از خود عمل است چه معنا دارد ؟

از طرف ديگر چنان كه تفاعلاتى را كه طبيعت در موجوديت طبيعى ما نمودار مى سازد نمى توان جزء كارهاى منسوب به ارادهء ما محسوب كرد ، همچنين كارهايى كه به طور ناخود آگاه و بىنيت از ما صادر مى شوند در حقيقت به شخصيت ما بستگى ندارند ، لذا مى توان گفت كه : كار مفروض مربوط به ما نيست .
بنا بر اين نيت و چگونگى هدف گيرى ما است كه كار را براى شخصيت ما مطرح نموده و شايسته اتصاف به تحقق خواهد نمود .
نيت بهتر از خود عمل است چه معنا دارد ؟
در تفسير آن روايت كه مى گويد : « نيت شخص با ايمان از عملش بهتر است » مطالب مختلفى گفته شده است ، ما بعضى از محتملات را در اين جا متذكر مى شويم : مسلم است كه عملى را كه به عنوان وظيفهء مقررى يا يك عمل اخلاقى انجام مى دهيم ، اين عمل چنان كه در بحث اول گفتيم : يك پديدهء طبيعى است كه از ما صادر مى گردد و سپس در ميان ميليونها حوادث طبيعى ديگر هضم مى شود و در ظاهر از بين مى رود ، شاخه هاى درختى را بادى به حركت در مى آورد ، باد ساكن مى شود و شاخه درخت به جاى خود بر مى گردد و مى ايستد . انگيزه هايى هم براى ما به وجود مى آيد و باعث مى شود كه ما كارهايى را انجام مى دهيم ، پس از تحصيل هدف يا سقوط عامل از انگيزگى ما به همان موقعيت قبلى خود بر مى گرديم ، يعنى همان موجود مى شويم كه قبلًا بوديم .
اگر در صدور اين كارها از ما و اتصاف ما به يك عده اوصاف كه از انجام دادن كارى براى ما انتزاع مى گردد ، نيت و قصدى در كار نبود .
درست همان شاخهء درختى بوديم كه بادى آن را به حركت در آورده و آن شاخه هم در نتيجهء آن حركت لحظاتى را سايه اى در طرف حركت خود ايجاد نموده سپس به حالت اولىاش بر گشته است . بنا بر اين آن چه كه از اين كارها مى تواند در خود و يا در شخصيت ما نقشى داشته باشد ، آن كارها است كه به خود ما وابستگى داشته باشد ، اين وابستگى جز خواستن و تعيين مسير و مشخص ساختن آن كار از طرف شخصيت ما امكان پذير