تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٣٥ - توضيح

و ظواهر فيزيكى جهان طبيعت است كه بدون اختيار در دسترس ما قرار مى گيرد و هيچ گونه موجوديت و ( خود ) نخواهد داشت ، موجوديت آب كه جسمى مايع است خود را در اختيار ما مى گذارد و به آزمايشهاى تجربى ما تسليم مى شود و ما مى توانيم تمام قيافه هاى تحليلى ( آناليتيك ) و تركيبى ( سنتتيك ) آن را ببينيم ، بدون اين كه در مقابل ما لجاجت نموده خود را از ديدگاه ما كنار بكشد يا بدون لجاجت به جهت داشتن صدها نيرو و امكانات غير قابل محاسبه از آزمايشگاه ما فرار كند .
مربيان امروزى ما در بارهء تشنگان تعليم و تربيت خواص نوع محدودى از تشنگى را كه شرايط محيطى و مقررات رسوب شدهء اجتماعى ايجاد مى كند توضيح مى دهند [١] و سپس آن را هم تشريح مى كنند و پس از آن خواص سيراب شدن را هم بيان مى نمايند و اين واحدها را براى تشنگان تعليم و تربيت آن چنان مطرح مى كنند كه گويى براى انسان :
يك نوع تشنگى وجود دارد .
آن تشنگى هم تعريفش از آن قرار است كه آنها مى گويند .
وسايل و واحدهاى استخدام شده براى تحقيق بخشيدن به آرمان تربيت هم يك نوع است و دوم ندارد و تعريفش هم همين است .
سيراب شدن هم يك معنى بيش ندارد ، آن هم بدين ترتيب است كه شرح مى دهيم :
اين تجريدها و مطلق گويىها درست شبيه به آن گفتگوها است كه در بارهء نمودهاى فيزيكى انجام داده و در كتابهاى فيزيكى به دانشجويان و دانش پژوهان اين رشته عرضه مى شوند .

[١] خنده آور اين است كه با تمام حرارت و حماسه و بيانات گوناگون اثبات مى كند كه هيچ دو لحظه اى انسان در يك حال نبوده و به طور دقيق نمى توان لحظهء بعد از او را پيش بينى رياضى نمود . .