تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٢٠ - منتخباتى از كتاب ( جنگ و صلح ) شاه كار تولستوى

٢ - شرط ارتباط ضرورى شخص آمر با آن كسانى كه امر او را اجرا مى نمايند . » [١] « فقط بيان ارادهء خداوند را كه تابع زمان نيست مى توان سبب بروز يك سلسله از حوادث دانست كه در طى چند سال به وقوع خواهد پيوست و تنها خداوند است كه بدون هيچ انگيزهء خارجى مى تواند تنها به وسيلهء ارادهء خود جهت حركت بشريت را تعيين نمايد . اما فعاليت بشر در زمان انجام مى گيرد و او خود در حوادث دخالت دارد .
با استقرار شرط اول يعنى شرط زمان كه از آن غفلت شده است ، خواهيم ديد كه حتى يك دستور نمى تواند بدون دستور قبلى كه اجراى دستور بعدى را امكان پذير مى سازد اجرا شود .
هرگز هيچ دستورى بالاستقلال و خود به خود به وجود نمى آيد و متضمن يك سلسلهء كامل از حوادث نيست ، هر دستور نتيجهء دستور ديگرى است و هرگز با يك رشتهء كامل از حوادث ارتباط ندارد ، بلكه فقط با يك لحظه از زمان آن حوادث مربوط است . » [٢] « بنا بر اين اگر ارتباط فرامين با حوادث را با رعايت پيوستگى زمان مطالعه نماييم متوجه مى شويم كه فرمان هرگز نمى تواند علت وقوع حادثه باشد بلكه بايد وابستگى معينى ميان آن دو وجود داشته باشد .
براى درك اين مطلب كه اين وابستگى از چه تشكيل مى شود ، بايد شرط ديگر از نظر افتادهء هر فرمان را كه مصدر آن الوهيت نيست ، بلكه بشر است در نظر بگيريم . يعنى توجه كنيم كه شخص صادر كنندهء فرمان خود در حادثه دخالت دارد » .
« با استقرار شرايط زمان كه در طى آن تمام حوادث به وقوع مى پيوندد دريافتيم كه فرمان وقتى به مرحله اجرا در مى آيد كه با سلسلهء حوادث متناسبى مربوط

[١] همان مأخذ ، ج ٤ ، ص ٣٥٣ . .
[٢] همان مأخذ ، ج ٤ ، ص ٣٥٦ . .