تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٧٠ - حيله گرى را رها كن ، زيرا - حيله هاى بزرگترى در كمين تو است
از راه هايى كه طرف شما خاطر جمع است ، حيله اى پرداخته و شخصيت طرف را نيست و نابود بسازيد ، ولى نمى دانيد كه طرف شما از وضع روانى و انديشه شما آگاه است و او هم بنوبت خود در صدد مكر سازى ماهرانه اى است . شما حيله اى مى سازيد او هم دست بكار مى شود و مكرى را در مقابل شما قرار مى دهد . اين روش روباهانه از قديمترين تواريخ بشرى معمول بوده است . اگر آسيبهايى كه از اين ناجوان مردى نصيب حيله گران مى گردد منحصر به خود آنان بود چندان اهميتى نداشت ، ولى متاسفانه با نظر به ارتباطات حوادث و حركات و سكنات افراد جامعه با يكديگر دايره اثر اين مكر پردازىها از حدود آن دو يا چند نفر تجاوز كرده و مى تواند حتى جامعه اى را به سيه چال سقوط سرازير كند . هنگامى كه دو شخصيت بزرگ كه مورد توجه افراد جامعه مى باشند به يك ديگر دروغ مى گويند و همديگر را اغفال مى كنند ، نتايج زشت اين دروغ و اغفال منحصر به آن دو نفر نيست ، بلكه چه بىچارگىها و بد بينىها و مضرات جبران ناپذيرى را كه مردم به عنوان كفارهء جرم آن دو شخصيت متحمل نخواهند گشت ؟ ٢ - يك انسان به حيله گرى مى پردازد و در درون خود به موفقيتى كه در اين راه نصيبش شده ، جشن مى گيرد و شادمانى مى كند ، غافل از آن كه به جهت نيت پليد و روح آلوده اى كه دارد هيچ يك از واقعيات جهان هستى اعم از انسان و ساير موجودات واقعيت خود را به او نشان نخواهند داد . او با اين عينك حيله گرى كه به ديدگان خود زده است و مطابق آن عينك ، واقعيات را توانسته است دگرگون كند ، پس از اين جهان هرگز قيافهء حقيقى به او نشان نخواهد داد . هنگامى كه من بتوانم به خود اجازه بدهم كه كبوتر را كركس بنمايانم ، قند را زهر كشنده بسازم ، شيرين نشان دادن قند و كبوتر ديدن كبوتر كه عين واقعيت است براى تو متزلزل و قابل تبديل جلوه خواهد كرد ، شايد معناى اين آيهء شريفه كه مى فرمايد :
« يُخادِعُونَ الله وَاَلَّذِينَ آمَنُوا وَما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَما يَشْعُرُونَ . » ٢ : ٩ [١]
[١] سوره بقره ، آيه ٩ . .