تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٧١٣ - قضاوت و شرايط آن به طور اجمال

٨ - به جهت مراجعهء خصماء ملالت و تنگى حوصله در خود احساس نكند .
٩ - براى كشف حقايق بردبارترين مردم باشد .
١٠ - هنگامى كه واقعيت كشف شد و حكم براى او روشن گشت در صادر كردن حكم قاطعانه ترين مردم بوده باشد . [ مسامحه و سستى در حكم نداشته باشد ] .
١١ - قاضى بايستى از كسانى باشد كه تعريف و مدح و ثنا او را سبك نكند و شخصيت او را به هيجان نياورد كه در حكم كردن منحرف شود .
١٢ - تمايل او را فريب تمجيد و تعظيم نخرد . [ عدهء قضاتى كه داراى اين شرايط باشند خيلى كماند ] .
اما وظايف دولت در مقابل قاضى ، دولت سه وظيفهء فوق العاده با اهميت در مقابل قاضى دارد :
١ - كارهاى قضايى آنان را همواره زير نظر بگيرد [ با اين كه اوصاف و شرايط نهايى را در بارهء قاضى بيان فرموده است و بايستى قاضى واجد شرايط مزبوره بوده باشد با اين حال وظيفه متصدى دولت است كه قاضى را رها نكند ، با تعيين فرد يا هيئتى از متخصصين عادل را براى بررسى به كارهاى قضات بگمارد .
٢ - مقدار معينى براى قاضى به عنوان حقوق مقررى وضع مكن ، بلكه بايستى احتياج او بر آورده شود ، تا كوچكترين تمايل و غرض ورزى در او راه نيابد .
٣ - رابطهء قضات با متصدى دولت بايستى به طورى تنظيم شود كه هيچ يك از نزديكان دولت نتوانند طمعى در دگرگون ساختن مقام قاضى در دستگاه دولت داشته باشند .
[ يكى از مهمترين نتايج اين رابطهء شايسته اينست كه قاضى از غافلگير ساختن او در نزد دولت اطمينان خاطر خواهد داشت . ] اى مالك در مسئله قاضى و شرايط قضاوت و وظايف دولت در بارهء قاضى نظر رسا و دقيق داشته باش ، زيرا - اين دين در دوران گذشته در دست اشرار اسير بوده و با هوى و هوس و طلب مال و جاه با اين دين معامله مى كردند . )