تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٨٠ - اگر بخواهيد حس ظاهرى را وسيلهء درك و به دست آوردن آرمانهاى خود قرار بدهيد ، كفى را خواهيد ديد نه دريا را ، امروز را خواهيد ديد نه فردا را - مكتب حسى و مكتب عقلى

دوران كهنسالى به من رسيده و زنم عقيم است . فرمود : بدينسان خداوند هر چه را بخواهد به وجود مى آورد ) .
« قُلِ اَللَّهُمَّ مالِكَ اَلْمُلْكِ تُؤْتِي اَلْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَتَنْزِعُ اَلْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِيَدِكَ اَلْخَيْرُ إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ . » ٣ : ٢٦ [١]

((١٦٠٩)) ز انكه او كف ديد و دريا را نديد ز انكه حالى ديد و فردا را نديد
اگر بخواهيد حس ظاهرى را وسيلهء درك و به دست آوردن آرمانهاى خود قرار بدهيد ، كفى را خواهيد ديد نه دريا را ، امروز را خواهيد ديد نه فردا را - مكتب حسى و مكتب عقلى در ميان ده ها مكاتب فلسفى دو مكتب داريم به نام : « مكتب حسيون » و « مكتب عقليون » .
در تفسير اين دو مكتب اختلاف آراء زيادى ديده مى شود و ما در بارهء اين اختلاف آراء فعلا بررسى نمى كنيم ، فقط مى پردازيم به بيان اختلاف روش اين دو مكتب و نتايج آن در مسئله معرفت .
پيش از ورود به مباحث اصلى مربوط به اين دو مكتب ، بايستى متذكر شويم كه تاريخ حقيقى بوجود آمدن اين دو مكتب يعنى جدا شدن آن دو از يكديگر و بشكل دو نوع جهان بينى مستقل در آمدن آنها را نمى دانيم .
مخصوصاً پيش از طلوع فرهنگ يونان ما نمى توانيم با دو مكتب جداگانه به نام « حسى » و « عقلى » روبه رو شويم بلى با تمام اطمينان مى توانيم بگوييم : كه دورانهاى متمادى در فرهنگ بشرى مخصوصاً هند و مصر و بين النهرين روشهاى

[١] سوره آل عمران آيه ٢٦ . .