تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٦٤ - تفسير ابيات

با كدامين اشخاص مشورت كنيم ؟ آنان پاسخ مى دادند با عقل اميم [ در تفسير اين كلمه ميان شارحين مثنوى اختلاف ديده مى شود .
بعضى مى گويند : مقصود از اميم امام است كه به معناى پيشوا است ، يعنى با عقل كه پيشوا است مشورت نماييد .
بعضى ديگر مى گويند : مقصود از اميم كسى است كه اولين دفعه در جستجوى حقيقت با او روبه رو شوى . در نتيجه معناى بيت چنين مى شود كه با عقل كسى مشورت نماييد كه در حالت جستجو اول شخص باشد كه با شما روبه رو شود ] .
دو باره از پيامبر مى پرسند كه اگر كودك يا زنى را ببينيم ؟ يعنى آيا با آنها نيز مشورت كنيم يا نه ؟ پاسخ مى گويند كه : با آنها نيز مشورت كنيد ، ولى به خلاف گفتار آنها رفتار كنيد ، تو نفس خود را مانند زن بدان كه همواره جنبهء انفعال و هيجان بازتابى دارد ، بلكه اين نفس بدتر از زن است ، زيرا ، نسبت ميان نفس و زن در شر بودن نسبت كل و جزء است پس اگر با نفس خود مشورت كردى بر خلاف آن موجود پست و دنى رفتار كن .
حتى اگر نفس تو را به عبادت تحريك كند ، باز از اين تحريك حق بجانبش بر حذر باش ، زيرا ، نفس مكار است و حتماً با اين تحريك مكرى براى تو پرداخته است .
تو نمى توانى در مقابل نفس و ستيزه هاى او مقاومت بورزى ، لذا بايستى رهبر و دوست خير انديشى براى خود پيدا كنى .
براى پيش برد نيروى عقلانى و ثمر بخش ساختن آن به سراغ عقل ديگر برو ، زيرا ، هر پيشه گر با مصاحبت با پيشه گر ديگر ورزيده تر و كاملتر مى گردد .
من از مكر بازىهاى نفس چيزها ديده‌ام ، اين نفس تمييز و قدرت تشخيص انسان را به طور سحر آميزى از انسان مى گيرد .
اين همان دغل باز سحر انگيز است كه پى در پى بتو وعده مى دهد ، در صورتى كه همان وعده ها را بارها زير پا گذاشته است .