پيش از حادثه باصرار از عمر بخلاف فرمان عمومى وى كه موالى يعنى همه مردم غير عرب را از ورود مدينه ممنوع كرده بود براى غلام خويش اجازۀ اقامت گرفت [١]و وقتى غلام او عمر را بكشت و خود را نيز كشت هيچ كس نخواست دست مغيره و انگشت معاويه را بخون عمر آلوده ببيند.عثمان بقدرت رسيده بود و كفّۀ امويان سنگين بود.

بنى عاص و بنى اميه دو تيرۀ خاندان عبد شمس رؤياى قدرت قديم را در ميدانى وسيعتر تعبير مى‌كردند،ظهور اسلام تجارت جنوب و شمال را از ايشان گرفته بود اما بتدبير و دها سياست جنوب و شمال را به كف گرفته بودند.هيچ كس اصرار نداشت انگشت به لانۀ زنبور كند.

سايۀ معاويه با كيسه‌هاى طلا كه جادوى بزرگ تمدن ماست بر مدينه افتاده بود و خاموشى را به بهاى گران مى‌خريد.هرمزان سردار مشكوك الحال را كه وابسته به يكى از خاندانهاى بزرگ ايران بود و گوئى در خوزستان به عمد يا سهل انگارى يك يا چند شهر را تسليم كرده و راه نفوذ قوم فاتح را تا اقصاى فارس بى‌مانع كرده بود ديده بودند،يا گفتند ديده‌اند كه روزى در كوچه‌اى به لذّت همزبانى با فيروز گفتگوئى داشته بود و به توطئه متهم كردند و به دست عبيد اللّٰه پسر كم خرد و سريع التأثر عمر كه از مرگ پدر بهيجان بود خونش بريختند تا اذهان را منحرف كنند.شايعات براى خلط و تشويش فراوان بود،گفتند:«فيروز بانتقام سقوط مداين دشنه بشكم عمر فرو برده است.»كسى نگفت كه توطئه قتل را در كوچه نمى‌كنند،انديشه نكردند و تاريخ نه عادت به انديشه دارد نه حاجت،كه اگر معنوياتى به اين قوّت در مردم ايران ميبود كشورى چنان وسيع با آن فرّ و شكوه كه مرز شرقى در اقصاى ما وراء النهر داشت و بر نيمۀ جهان فرمانروا

[١] ابن ابى الحديد.