تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٢٦ - رؤيا و خواب چيست ؟

و فعاليتهاى حسى منحصر مى كند ، هر دو نظريه در بارهء بيدارى و خواب و رؤيا كاملًا تفريطى است ، زيرا ، هوش و نبوغ و حد اقل احساس اختيار و تجريد كلى و همهء نيروهاى درونى ما كه باعث كشف مجهولات و ورود در قلمرو تازه اى از حقايق مى باشند امورى هستند كه گاهى به هيچ وجه موضوعات و رويدادهاى انفعالى و فعلى محسوس را اساس كار خود قرار نمى دهند و گاهى در تجزيه ها و تركيبات جديدترى كه از موضوعات و رويدادهاى فعلى پوشيده مانده است داخل مى شوند .
پس از آن كه فرويد در كتاب « رؤياها » انگيزه هاى چهارگانهء رويا را به ترتيب ذيل بيان و بررسى مى كند :
١ - انگيزه هاى حسى خارجى .
٢ - انگيزه هاى حسى داخلى ( ذاتى ) .
٣ - انگيزه هاى جسمى باطنى عضوى .
٤ - انگيزه هاى روانى خالص .
در توضيح انگيزهء چهارم ( روانى خالص ) چنين مى گويد :
« ما در موقع توجه به ارتباط رؤيا به بيدارى و منشأ ماده آن دانستيم كه مردم آن چه را كه روز انجام مى دهند و مورد اهميت آنها است در رؤيا مى بينند ، اين اهميت دادن كه از زندگى روز به خواب منتقل شده است نه تنها يك قيد و شرطى نيست كه زندگى را به رؤيا مربوط بسازد ، بلكه خود اهميت دادن گاهى خود موضوع رؤيايى مى شود كه مورد رؤيا ارزش آن را سلب نمى كند ، به طورى كه ممكن است همان اهميت دادن به اضافهء موضوعاتى كه صاحب رؤيا به آنها اهميت داده است در تفسير و توضيح همهء رؤيا كافى بوده باشد . الا اين كه ما نقيض اين نظريه را هم مى شنويم كه رويا انسان را از آن حالت اهميت دادن به امور كه در روز داشته است دور مى كند .
قاعده اين است كه ما به ديدن رؤيايى اشيايى كه تمام اهتمام ما را به خود جلب كرده بودند آغاز كنيم ، مگر بعد از آن كه امتياز نيروى تهييج را از دست بدهند و بدينسان در هر قدمى كه در راه تحليل زندگى رؤيايى بر مى داريم احساس مى كنيم