تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٣ - گناهى مرتكب نشويم كه توفيق توبه را از ما سلب كند

به پشت پردهء طبيعت است .
جلال الدين با بيان داستان ضمناً به اين حقيقت اشاره مى كند كه شناسايى وسايل طبيعى و به كار بردن آنها تنها با نظر روى پرده طبيعت است ، نه به طور همه جانبه كه حتى مشيت خداوندى را هم محدود بسازد ، اين مشيت خداوندى است كه خاصيتهاى معينى را در اشياء طبيعى قرار داده است كه مى توانند به صورت وسايل دگرگون كنندهء طبيعت در آيند .


((١٦٤٣)) ليك استغفار هم در دست نيست ذوق توبه نقل هر سر مست نيست
((١٦٤٤)) زشتى اعمال و شومى جحود راه توبه بر دل او بسته بود
گناهى مرتكب نشويم كه توفيق توبه را از ما سلب كند مسلم است كه :

اين جهان كوه است و فعل ما ندا سوى ما آيد نداها را صدا
حتمى است كه :
« فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه . وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه . » ٩٩ : ٧ - ٨ (١) ( هر كس كوچكترين مقدارى از خير انجام دهد ، آن را خواهد ديد و كسى كه كوچكترين مقدار شرى انجام دهد آن را خواهد ديد ) .
هيچ عملى بدون عكس العمل در صحنهء هستى به وجود نمى آيد ، خواه خوب ، خواه زشت . چنان كه هر يك از اعمال نيك اثر مخصوصى در شخصيت ما ايجاد كند ، همچنين هر يك از اعمال بد اثر مخصوصى را در شخصيت ما تثبيت خواهد كرد .

پس قلم بنوشت كه هر كار را لايق آن هست تأثير و جزا

(١) سوره الزلزال ، آيهء ٧ و ٨ . .