تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٦ - جلال الدين مولوى و لئون تولستوى

جنوب مسكو مى باشد ، وفات او در سال ١٩١٠ و مدت زندگى پر افتخارش ٨٢ سال بوده است .
اين ٨٢ سال را رومن رولان اين گونه توصيف نموده است :
« عمرى كه ٨٢ سال ميدان يك مبارزهء مقدس بود » .
شخصيت علمى و روحى اين مرد بزرگ بسيار بارور بوده است . مى توان گفت : از نظر صراحت و گسترش ديدگاه از آن افراد كم نظير بوده است كه به قول هوگو اعتقاد به پيش از دو سه نفر امثال آنان در هر قرنى از ضعف بينايى مردم است .
تفاوتى را كه ميان شرايط زمانى و اجتماعى جلال الدين و ويكتور هوگو در مجلد دوم گفته‌ايم ، در ميان جلال الدين و تولستوى نيز ديده مى شود . يعنى توجهات مشروح و تفصيلى اجتماعى تولستوى به قدرى بيشتر از جلال الدين است كه شايد آن دو را از امكان مقايسه بر كنار بسازد . ولى همين توجهات و فعاليتهاى فكرى تولستوى در مسائل اجتماعى ديد حكمت الهى اين مرد را تضعيف نكرده است . او داراى يك رشد روحى فوق العاده اى بوده است كه توانسته است با تمام فرو رفتن در مسائل اجتماعى و بررسى اصول سياسى ديد الهى خود را حفظ كند . و اى كاش رهبران فكرى پس از تولستوى نيز اين حقيقت را در نظر مى گرفتند كه انسان دوستى بدون توجه به آرمانهاى روحى انسان و بدون كشف وابستگى آن روح به ابديت از يك منطق توجيهى سرچشمه مى گيرد ، نه از منطق علمى همه جانبه .
ما در اين مقدمه جملات بسيار عالى و جالبى را از لئون تولستوى نقل مى كنيم و آنها را در اختيار مطالعه كنندهء محترم قرار مى دهيم تا خودشان جملات مزبوره را با مضامين ابيات مثنوى مقايسه نموده و مشتركات فراوانى را كه چه در مسائل اخلاقى و چه در مسائل فلسفى و الهى و روانى در مثنوى و جملات تولستوى ديده مى شود از نظر بگذرانند و سخنانى را كه از تولستوى نقل خواهيم كرد نمونه هاى بسيار عالى از طرز تفكر جهانى اين شخصيت مى باشد ، و مسلم است كه نقل اين نمونه ها دليل آن نيست كه همهء گفتارها و نظريات اين شخصيت عالى قدر تصديق مى كنيم .