شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٥٢٢ - اطوار و منازل خلقت آدمى از ابتدا

آمده اوّل به اقليم جماد

وز جمادى در نباتى اوفتاد

سال‌ها اندر نباتى عمر كرد

وز جمادى ياد نآورد از نبرد

وز نباتى چون به حيوانى فتاد

نآمدش حال نباتى هيچ ياد

جز همين ميلى كه دارد سوى آن‌

خاصه در وقت بهار و ضيمران‌[١]

همچو ميل كودكان با مادران‌

سِرِّ ميل خود نداند در لبان‌

همچو ميل مفرط هر نو مريد

سوى آن پير جوان بخت مجيد

جزو عقل اين از آن عقل كل است‌

جنبش اين سايه ز آن شاخ گل است‌

سايه‌اش فانى شود آخر در او

پس بداند سرِّ ميل و جست و جو

سايه شاخ دگر اى نيك بخت‌

كى بجنبد گر نجنبد اين درخت‌

باز از حيوان سوى انسانيَش‌

مى‌كشيد آن خالقى كه دانيَش‌

همچنين اقليم تا اقليم رفت‌

تا شد اكنون عاقل و دانا و زفت‌

عقل‌هاى اوّلينش ياد نيست‌

هم از اين عقلش تَحوُّل كردنى است‌

تا رهد زين عقل پر حرص و طلب‌

صد هزاران عقل بيند بو العجب‌

گر چه خفته گشت و شد ناسى ز پيش‌

كى گذارندش در آن نسيان خويش‌

باز از آن خوابش به بيدارى كشند

كه كند بر حالت خود ريشخند

كه چه غم بود آن كه مى‌خوردم به خواب‌

چون فراموشم شد احوال صواب؟

چون ندانستم كه آن غم و اعتلال‌

فعل خواب است و فريب است و خيال‌